Przodkowie Jana Marii Rokity

Nie tak dawno, we wcześniejszych blogach pisałam o Mederach austriackiego pochodzenia: Nazwisko Meder oraz Jan Krach królem kurkowym we Lwowie

Bartosz Blaschke podesłał mi ciekawy link dot. biografii Jana Marii Rokity, z którego dowiaduję się, że jego dziadek Władysław Wajdowicz, żołnierz I wojny światowej, ożenił się z Marią Meder, z austriackiej rodziny Mederów, która w czasach zaborów przybyła do Lubaczowa.

Władysław Wajdowicz w dwudziestoleciu międzywojennym bogaty przedsiębiorca, był właścicielem najokazalszej willi w Przemyślu i sąsiadem Zbigniewa Brzezińskiego, późniejszego doradcy prezydenta USA Jimmy'ego Cartera.

Rokitowie z Przemyśla   (źródło: Gazeta Wprost)

Jan Rokita dobrze zna historię swej familii, ale tylko po kądzieli. - O rodzinie ojca wiem niewiele, bo ojciec opuścił matkę przed moim urodzeniem. Później nasze kontakty były sporadyczne - mówi "Wprost" Jan Rokita. Wiadomo, że Tadeusz Rokita pochodził z rodziny kolejarskiej. Matka Adela, prawniczka, wychowywała syna samotnie, a właściwie ze swymi pięcioma siostrami, typowymi krakowskimi inteligentkami, w większości starymi pannami. - Pijąc kawę czy herbatę i paląc namiętnie sporty w szklanych lufkach, prowadziły piękną starointeligencką polszczyzną długie rozmowy - wspomina Rokita.

Rodzina matki Jana Rokity była inteligencko-mieszczańska. Dziadek Władysław Wajdowicz, żołnierz I wojny światowej, a w dwudziestoleciu międzywojennym bogaty przedsiębiorca, był właścicielem najokazalszej willi w Przemyślu i sąsiadem Zbigniewa Brzezińskiego, późniejszego doradcy prezydenta USA Jimmy'ego Cartera. Rokita wspomina, że był to "fanatyczny endek, ale dusza człowiek". Babcia Maria pochodziła z austriackiej rodziny Mederów, która w czasach zaborów przybyła do Lubaczowa. Zarówno dziadek, jak i babcia umarli przed urodzeniem Janka, ale jeszcze długo w rodzinie mówiono mu: "Zrób tak, bo tak właśnie zrobiłby dziadek".
Matka Jana Rokity, z którą mieszkał przez 31 lat, jeszcze przed wojną zaczęła studiować prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W czasie okupacji uciekła do Generalnej Guberni, ale usiłowała wrócić do Przemyśla. W tym celu próbowała przepłynąć San. Sowieci strzelali do łódki, zabili przewoźnika i jego syna, a panią Adelę uwięzili. Dopiero po kilku dniach NKWD uwierzyło, że nie uciekała ona - jak wszyscy - od Sowietów, lecz płynęła do nich. W Krakowie znalazła się pod koniec wojny, uciekając przed Ukraińcami. - Pociąg stanął w tym mieście na kilka dni i to zadecydowało, że zostałem krakusem - śmieje się Jan Rokita. 

Politycy, którzy przemilczają swoją przeszłość, ściągają podejrzenia, że chcą coś ukryć. Przeszłość prędzej czy później ich dopada. Przekonał się o tym prezydent Władimir Putin. Mimo że nie chciał mówić o swoich przodkach, dziennikarze ustalili, że jego ojciec służył w NKWD, a dziadek był kucharzem w Petersburgu. Po rewolucji 1917 r. gotował dla Lenina, a po jego śmierci - na jednej z dacz Stalina.

Gillershof

Gillershof to podleżajska wieś należąca do gminy zbiorowej i parafii w Giedlarowej. Wieś zasiedlona przez kolonistów niemieckich, którzy na początku ery austriackiej przybyli do miasta w związku z józefińską akcją kolonizacyjną. Osadnikami byli wówczas urzędnicy i rzemieślnicy niemieccy (katolicy, ewangelicy). Jesienią 1787 roku przybyło sześciu pierwszych osadników niemieckich, w 1808 roku liczba mieszkańców kolonii wynosiła już 120 osób. 

Gillershof (Lezajsk) 1783-1894 Familybook Index

Do 1935 roku Gillershof była małą wsią należąca do gminy zbiorowej i parafii Giedlarowa. Wieś liczyła zaledwie 28 numerów i 175 mieszkańców. Sołtysem wówczas był Józef Baj. 14 kwietnia 1935r mieszkańcy wysłali petycję do Min. Spraw Wewnętrznych o przyłączenie do Leżajska. Dwa miesiące później wieś Gillershof została przyłączona do miasta Leżajska, przekształcając ją w ulicę. Kolejno nosiła nazwę ulicy ks. Skorupki, a potem ulicy Moniuszki.

JÓZEF PÓŁĆWIARTEK „Dzieje Leżajska" podaje:
Geneza tej kolonii sięga początków 1787 roku, nie zaś jak podaje H. Lepucki 1788 roku. Jesienią 1787 roku przybyło sześciu pierwszych osadników niemieckich, którymi byli: Lenart, Polenbach, Michael Uibel, Jakob Stein, Jakob Diker, Kari Schmidt, Nikolaus Schmidt.

W dostępnej literaturze, jak i na genealogicznych stronach internetowych spotyka się wiele błędnie zapisanych nazwisk. Błędy mogą być z powodu nieczytelnych zapisów w księgach, zapisów fonetycznych, błędnego odczytu zapisów etc. np Dicker jako Diker, Bauer odczytany jako Baber, Pauer, Neu jako Ney, Nej, Neuls jako Neils, Neilz, Neuels, Bayer jako Beyer, Bejer, Schick jako Schück, Schik, Uibel jako Übel, Würtz jako Wertz, Werz, a nazwiska Bankart, Bangart, Bankhard, Bankard to najprawdopodobniej Beigert pisane różnie w księgach, również jako Baygert, Bajgert, a nawet w księgach grekokatolickich jako Pejgert, Fuhrmann jako Faierman, Tratmann, jako Trautmann.

Odnalazłam informacje o tych rodzinach. Index Rodzin związanych z Gillershof w latach 1783-1870. Odnalazłam tu Antoniego MILLI,  (Beruf:.9.1907) [232] , którym powinnam się zainteresować. 

Jan Jakub Michał Decker (s. Johana Petera Deckera i Anny Katarzyny Schuch) ur 19 sierpnia 1753  w Wolfersweiler przyjechał z żoną Reginą Fryderyką Beyer (c. Jana Jakuba Bayer i Karoliny Kraut) ur 13 kwietnia 1760 w Duchroth/ Rheinland-Pfalz, przyjechali najprawdopodobniej do Königsberg, mieli 11 dzieci, z czego co najmniej 8 dzieci ur się własnie w Königsberg. Tylko Filip urodził się w Gillershof.
Dzieci Jana Jakuba Michała Deckera i  Reginy Fryderyki Beyer 

1.  Karolina Elisabeth DECKER b: 10 AUG 1784 in Königsberg, Gal. Nr.13. Miała 10 dzieci, większość urodzonych w Josefsdorf
2.  Georg Jakob DECKER b: 26 FEB 1789 in Königsberg, Gal. Nr.13
3.  Johann DECKER b: 26 FEB 1789 in Königsberg, Gal. Nr.13
4.  Karl Friedrich DECKER b: 26 MAR 1791 in Königsberg, Gal. Nr.13
5.  Katharina Magdalene DECKER b: 12 FEB 1793 in Königsberg, Gal. Nr.13
6.  Anna Margaretha DECKER b: 24 FEB 1795 in Königsberg, Gal. Nr.13
7.  Johann Mathias DECKER b: 9 FEB 1779 in Königsberg, Gal. Nr.13
8.  Maria Margaretha DECKER b: 9 MAR 1799 in Königsberg, Gal. Nr.13
9.  Maria Magdalena DECKER b: 1803
10.  Maria ... DECKER b: 1805
11.  Philipp DECKER b: 29 SEP 1808 in Gillershof GAL.

Jan Jakub Schmidt urodził się w Duchroth jego żona Katarzyna Elżbieta Decker urodziła się też w Niemczech, gdzie urodziło im się jedno dziecko -Elżbieta Zofia Schmidt ur w Oberhausen. Następne dzieci urodziły się już w Gillershof 6.
Dzieci I voto: Jana Jakuba Schmidta i  Katarzyny Elżbiety Decker (ich ślub 14 kwietnia 1760 w Durchroth)

1.  Elisabeth Sophia SCHMIDT b: 25 SEP 1782 in 55585 Oberhausen
2.  Katharina Margaretha SCHMIDT b: 14 JUL 1785 in Gillershof 6
3.  Margarethe SCHMIDT b: 9 DEC 1789 in ?; Gillershof 6
4.  Katharine Elisabeth SCHMIDT b: 9 DEC 1789 in Königsberg, Gilleshof 6

Jana Jakuba Schmidt ożenił się po raz drugi, ślub 28 stycznia 1790 w Gillershof 8.
Dzieci II voto: Jana Jakuba Schmidta i Katarzyny Elżbiety Schmidt (ur 26 grudnia 1769 w Oberndorf)

1.  Georg Schmidt b: 26 FEB 1792 w Gillershof 6
2.  Frederika SCHMIDT b: 24 MAR 1794 w Gillershof 6
3.  Maria Katharina SCHMIDT b: 1796
4.  Brigitta K SCHMIDT b: 2 MAR 1796 w Gillershof 6
5.  Karl Nicolaus SCHMIDT b: 2 DEC 1798 w Gillershof 6
6.  Georg Ludwig SCHMIDT b: 1801 w Gillershof

Karl Schmidt, 
Nikolaus Schmidt.

Eberhard Köhler (ur 1752-zmarł w Gillershof) z żoną Maria Margaretha Hund.
Dzieci:

• Heinrich Köhler (ur ? -zm przed 18 lipca 1802 w Gillershof)
• Catharina Elisabetha Köhler (1781-21 lutego 1844 w Gillershof)
• Johann Adam Köhler (ur 24 kwietnia 1785 w Gillershof) poślubił Marię Katarzynę Nessel (ur. Duchroth, Kreuznach, Rheinland-Pfalz, Germany). Ich ślub 11 czerwca 1801 w Königsberg, Lancut, Galizien, Austria
• Anna Köhler (ur 5 sierpnia 1887 Gillershof -zm 14 stycznia 1788 Gillershof)

**

W udostępnionych przez AGAD Księgach kościelnych Par. Lwów, parafia św. Anny, dek. Lwów;(Księga metrykalna urodzeń, ślubów i zgonów dla całej parafii) Sygn 1621 Fot. 0185.jpg odnalazłam zapis ślubu:

24 letni Jakub Jan Köhler ur 22 IV 1872  murarz z Gillershofu s. Elżbiety Köhler - 23 XI 1896 poślubił we Lwowie 23 letnią Zofię Tryczyńską z Leżajska ur. 26 V 1873 córkę Józefa Tryczyńskiego i Agnieszki Eustachiewicz

****

Wykazali się bardzo niewielkimi obszarami użytkowanej ziemi (od 200—800 sążni kwadratowych ról). Jest to uchwycony bardzo wczesny moment rodzenia się osady, która w dwa lata później (1789 rok) liczyła już 17 rodzin wyznawców zreformowanych¹⁸¹. Tę samą liczbę domów (17) odnotowano w Gillershofle w 1808 roku. Liczba mieszkańców kolonii wynosiła wówczas 120 osób (sąsiednia wieś Giedlarowa 1735 osób). Również i w 1820 roku utrzymała się ta sama liczba gos­podarstw w kolonii, dopiero w roku 1847 było ich 22.

Była to kolonia nieduża, obejmująca łącznie w 1846 roku 382 morgi i 215 sążni użytków rolnych. Zdecydowana większość osadników posiadała po 16 mórg i 217 sążni użytków rolnych, ale było też dwóch osadników znacznie odbiegających zamożnością (Adam Keller nr domu 17 i Friedrich Schmidt nr domu 16), posiadających po 27 mórg i 249 użytków rolnych. Najbiedniejszą grupę stanowili wówczas chałupnicy i komornicy (3 gospodarstwa). Nadziałami ziemskimi nie odbiegała ta kolonia od pozostałych kolonii w Leżajskiem. Gmina natomiast w tej kolonii dysponowała znaczną wspólnotą (84 morgi i 88 sążni), dającą duże możliwości inwencji gospodarczych w swej społeczności. Kolonia ta położona u granic miasta Leżajska miała duże możliwości kontaktów rynkowych z miastem i przemieszczeń ludnościowych do tego grodu.

A oto wykaz kolonistów Gillershofu z 1846 r.: Friedrich Nessel (nr domu l), Jakob Stein (nr 2), Konrad Werne (nr 3), Friedrich Becker (nr 4), Jakob Schmidt (nr 5), Peter Becker (nr 6), Jakob Keiper (nr 7), Ludwig Bauer (nr 8), Ludwig Polenbach (nr 9), Michael Uibel (nr 10), Georg Stein (nr 11),Jakob Duker (nr 12), Ludwig Kraut (nr 13), Peter Polenbach (nr 14), Elizabeth Polenbach (nr 15), Georg Schmidt (nr 16), Friedrich Keller (nr 17),Leonard Polenbach (nr 18), Christof Becker (nr 19), Michael Stein (nr 20), Johan Filipczyk (nr 21), Marcin Szewczyk (nr 22).

Napływ kolonistów z krajów niemieckich do dóbr leżajskich miał różne natężenie w czasie. Tworzyli oni nie tylko kolonie wiejskie, ale osadzali się też w mieście Leżajsku. Pierwszymi osadnikami w mieście, odnotowanymi w dokumencie z 6 września 1786 roku byli:

Johan Heinrich Schőnborn (3 osoby), cieśla przybyły z Bach, pow. Biebrich, katolik;

Johan Tratmann (5 osób), cieśla, przybyły z Reichenberg, pow. Passenheim, katolik;

Georg Wagner (2 osoby), przybyły z Ober-Lanzwill, pow. Nassau, ewangelik;

Johan Rohrmann (5 osób), przybyły z Gundersbium, pow. Leiningen, ewangelik;

Philipp Móhibach (4 osoby) przybyły z Birmeisheim, pow. Posenheimisch, ewangelik;

Georg Spies (2 osoby) przybył z Dollesheim, pow. Posenheimisch, katolik;

Jakob Becher (2 osoby), przybył z Gundersbium, pow. Leiningen, ewangelik;

Johan Pilger (2 osoby), przybył z Theilscheim, Palatynat, katolik;

     Baltazar Rothmacher (2 osoby), przybyły z Theilscheim, Palatynat, katolik;

     Heinrich Emerich, (4 osoby), przybył z Illesheim, Palatynat, ewangelik;

     Friedrich Salling (3 osoby), przybył z Bamshein, Palatynat, ewangelik;

     Theobald Rein (8 osób), przybył z BlofTen, hrabstwo Zőtern, ewangelik;

     Jakob Rosbach (8 osób), przybył z Illescheim, Palatynat, ewangelik;

     Martin Stanzel (3 osoby), przybył z Nistow, Prusy, ewangelik.

W następnych latach przybyli kolejni osadnicy do Leżajska, nierzadko już z kolonii wiejskich okolic Leżajska. Przybywali do miasta ludzie młodzi (mała liczba osób w rodzinie) i najczęściej rzemieślnicy. Leżajskie natomiast dobra kameralne wchłaniały głównie rolników, w mniejszym stopniu rzemieślników.

Zanim wykształciła się samodzielna kolonia, od przybycia pierwszych osadników do dóbr kameralnych mijały niekiedy długie miesiące, a nawet lata. Tak było np. w przypadku kolonii Gillershof i Kőnigsberg. W późniejszym Gillershofie pojawił się już 13 września 1783 roku Ludwig Decker (2 osoby w rodzinie) z Duchroth; latem następnego roku przybyło trzech kolejnych osadników (Georg Spiez — 6 osób, Michael Kraut — 3 osoby, Friedrich Werner — 4 osoby), a w 1785 roku dwóch kolejnych osadników Georg Pollenbach — 5 osób Nicolaus Bauer — 4 osoby.  

****

W latach 30. ub. wieku w Gillershof mieszkało kilku gospodarzy, którzy zarządzali gospodarstwami powyżej 5 ha. Byli to: Józef Czubat, Stanisław Juśko, Władysław Leja, Marcin Rakuś, Józef Śliż.

****

Linki:

• Gillershoff Blog   
• Żołnierze Cesarsko-Królewskiej Armii Austrowęgierskiej - Uczestnicy I wojny Światowej związani z Leżajskiem       
• Gillershof(Lezajsk)1783-1894 Familybook Index
• Lezajsk1805-1891 Familybook Index
• Index of OFB Familybook Villages

Babcia Jerzego Nowosielskiego pochodziła z Tarnawca

W blogu genealogicznym ‘Hausner - Dzieje Rodzinne’ pisanym przez Wojtka Hausnera, a czytanym przeze mnie systematycznie i z dużą uwagą natknęłam się wątek poświęcony Nowosielskim, Hausnerom i Harlenderom. Wojtek zaczerpnął informacje z biografii malarza Jerzego Nowosielskiego opisanej przez Krystynę Czerni i skojarzył z informacjami o swoim prapra- Janie Hausnerze. Postawił tezę, czy Jan Hausner może być tym pradziadkiem, który ukrywał powstańców styczniowych przed Austriakami, któremu z wdzięczności zbiegowie z Królestwa pozostawili obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, a który to obraz wisiał u Jerzego Nowosielskiego w kuchni nad stołem?

Skojarzyłam Nowosielskiego, głównie z sensacyjnych informacji sprzed roku podawanych w mediach.

Jerzy Nowosielski - malarz, rysownik, scenograf, jeden z najwybitniejszych współczesnych malarzy ikon i cerkiewnych polichromii, zmarł 21 lutego 2011 roku (dokładnie rok temu), a dwa dni po śmierci artysty włamano się do jego mieszkania i skradziono dzieła malarskie m. in. 10 obrazów i cennych ikon.

Sięgnęłam po biografię ‘Nietoperz w świątyni. Biografia Jerzego Nowosielskiego’ pięknie opracowaną przez Krystynę Czerni.

Nazwisko Harlender od razu skojarzyłam z Tarnawcem (Dornbach), kolonistami i księgami parafialnymi Tarnawiec. Nazwisko nie trudno było zapamiętać, bowiem w moich dokumentach genealogicznych odnalazłam 3 różne zapisy tego nazwiska i analizowałam, który zapis jest prawidłowy. Harlönder, Harländer, Hallender czy Harlender?

W Księdze Zapowiedzi T. I. z Dornbach par. Tarnawiec znalazłam zapisy, do których nie dotarła autorka biografii, a o których nie wiedział też sam artysta.

Okazało się, że babcia Jerzego Nowosielskiego to Maria Hausner z Tarnawca 8. Urodziła 16 października 1840 w Dornbach - zmarła w Krakowie, pochowana jest na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie w grobowcu rodziny Nowosielskich.

Maria była córką Jana Hausnera i Katarzyny Beigert.

Wyciągi Familijne T. I. Dornbach z 1795-1890 rejestrują rodzinę Hausnerów, gdzie jest zapis o Harlenderach.

Maria Hausner mając 26 lat poślubiła 30 letniego Stanisława Harlöndera. Zapisy w Księdze Zapowiedzi podają, że służył w pułku Regiment ck Mazuchelli, mieszkał w Głębokiem Przedmieściu w Jarosławiu. 

Ślub odbył się 30 stycznia 1866 roku w kościele w Tarnawcu.

Stanisław był synem Franciszka Harlöndera i Anny Stachowicz. Zmarł 19 marca 1911, Jarosław, tuberkuloza.

W Tarnawcu urodziło się troje dzieci: Karolina ur 16 grudnia 1866, Dornbach 8,

Jan Harlőnder ur 22 maja 1869, Dornbach 8 i Rozalia Harlőnder ur 3 sierpnia 1871, Dornbach 8.

Maria i Stanisław Harlönderowie mieli więcej dzieci, jednak nie udało mi się odszukać w księgach danych o innych dzieciach, widocznie wyjechali z Tarnawca. Córka Harlenderów Anna Harlender - urodziła się już w Jarosławiu. 

Anna Harlender

  

Ślub Anny ze Stefanem Nowosielskim odbył się 1 sierpnia 1908 w Kościele Św. Mikołaja w Krakowie.

  

  

Kościół św. Mikołaja w Krakowie

 Anna i Stefan Nowosielscy mieli trójkę dzieci: 

1. Włodzimierz (*26.09.1909 - zm. 24.09.1918), 
2. Jerzy (*6.06.1911 zm. 3.10.1915),
3. Jerzy (7.01.1923 - zm. 21.02.2011).

W Biografii autorstwa Krystyni Czerni jest niewiele  informacji o austriackich korzeniach matki. Jerzy Nowosielski nie lubił mówić o patriotyzmie, narodowości. Kim jesteśmy i skąd pochodzimy?

- Naszą wyobraźnię buduje dzieciństwo, pamięć pierwszych kolorów, zapachów, dźwięków, zapisany w sercu kod pierwszych wzruszeń - czytamy w biografii Jerzego Nowosielskiego.

LINKI i BLOGI POWIĄZANE:

• Harlender Jan (1887-1939)
• OD PRADZIADKA JANA HAUSNERA DO JERZEGO NOWOSIELSKIEGO (1923-2013)
• ‘Nietoperz w świątyni. Biografia Jerzego Nowosielskiego’
• Grobowiec Nowosielskich - Cmentarz Rakowicki
• Jerzy Nowosielski (1923-2011) Rok Jerzego Nowosielskiego 2023