Dlaczego?

'Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią im się płaci'. - Wisława Szymborska

wtorek, 10 maja 2016

Rocznica urodzin mojej mamy ŚP. Janiny Stankiewicz

Dzisiaj moja mama ŚP Janina Stankiewicz po raz pierwszy świętuje swoje Urodziny, już nie w gronie żywych, ale w gronie tych, którzy odeszli już do Pana. 
Mama urodziła się 10 maja 1924. 4 listopada 2015 odeszła do szczęśliwej Wieczności, a światłość wiekuista niechaj Jej świeci na wieki wieków.
W dniu swoich urodzin mama często chodziła do Klasztoru na msze św., modliła się za zmarłych rodziców, męża, sąsiadów i przyjaciół, powierzała Matce Boskiej los rodziny, dziękowała za każdy kolejny rok, jaki udało jej się przeżyć. 


Fot. z 10 maja 2013






piątek, 6 maja 2016

71. rocznica Bitwy pod Kuryłówką

Pierwsze oficjalne obchody tragicznych losów mieszkańców Kuryłówki odbyły się rok temu w 70. rocznicę bitwy oddziałów partyzanckich Ojca Jana, Oddziałów Majki, Radwana z komunistycznym aparatem władzy - NKWD. 
8 maja 2016 rozpoczną się w Kuryłówce uroczystości związane z tą bitwą po raz kolejny. Jeszcze dzisiaj, niektórzy mieszkańcy z rozbrajającą szczerością przyznają, że nigdy nie słyszeli o tym, co wydarzyło się 6-8 maja 1945 roku. To zazwyczaj mieszkańcy tzw. 'Polskiego Końca'. W tej części wsi, rzeczywiście ludzie nie ponieśli dotkliwych strat. Mieszkańcy 'Ruskiego Końca' i centrum Kuryłówki doznali traumatycznych wydarzeń, spalono im wówczas wszystkie budynki, stracili cały dobytek. Śmierć poniosło wiele osób, w tym kilka osób cywilnych. Julian Makara i Stanisław Czapla spalili się żywcem w piwnicy. O tych wydarzeniach piszę w blogu >> Bitwa pod Kuryłówką 6-8 maja 1945

W związku z rocznicą już dziś, 6 maja na Cmentarzu Parafialnym w Kuryłówce hołd żołnierzom Narodowej Organizacji Wojskowej walczącym z NKWD pod Kuryłówką złożyli przedstawiciele Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej - Grażyna Bogacz, Przemysław Dąbek, Tadeusz Puchalski, Zbigniew Markut i Mariusz Kowalik. Delegacji towarzyszył Roman Szałajko - sekretarz Gminy Kuryłówka





Tadeusz Puchalski
Na grobie Wołyniaka ktoś postawił małą, w patriotycznych barwach kapliczkę. Jak wyjaśnił Tadeusz Puchalski, spotkał przed laty twórcę kapliczki, który, jak okazuje się, jest twórcą nie tylko tej, ale jeszcze co najmniej kilkuset sztuk, które umieszcza sukcesywnie na grobach w całej Polsce, w miejscach pamięci walk o Ojczyznę. Podobną kapliczkę postawił przed laty na grobie Stanisława Puchalskiego (ur. 21.09.1920 – zm. 20.08.2000) związanego z antyniemieckim podziemiem, autorem książki 'Partyzanci Ojca Jana' - ojca Tadeusza Puchalskiego. >> Stanisław Puchalski

Złożono wiązanki kwiatów pod pomnikiem Wołyniaka oraz Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak ps Jaga, zamordowanej 30 marca 1945 roku.

Grażyna Bogacz, Mariusz Kowalik, Roman Szałajko, Tadeusz Puchalski, Anna Ordyczyńska, Zbigniew Markut i Przemysław Dąbek

Przemysław Dąbek

Roman Szałajko i Tadeusz Puchalski
Mariusz Kowalik i Tadeusz Puchalski
Jak poinformował Roman Szałajko w Kuryłówce czyni się starania, aby w niedalekiej przyszłości powstał pomnik upamiętniający wydarzenia z 6 i 8 maja 1945.
****



***



zobacz też:

8 maja - kartka z kalendarza
Janina Oleszkiewicz Przysiężniak (1922-1945)

czwartek, 5 maja 2016

Piliszko Rozalia (1900-1982)

Odnalazłam akt chrztu mojej babki Rozalii Piliszko. Odwiedziłam Laszki i dzięki uprzejmości księdza, który udostępnił mi księgi kościelne udało mi się zweryfikować i uzupełnić informacje o Rozalii, jej rodzicach i dziadkach. Rozalia urodziła się 11 kwietnia 1900 roku w Miękiszu Nowym par. Laszki. Akuszerka Katarzyna Senir. 
Ojciec Rozalii to Jan Piliszko s. Wojciecha Piliszko i Parascewii Kilik. Matka Rozalii to Anna Żuk c. Dymitra i Agnieszki Janowskiej. Rozalia została ochrzczona 28 kwietnia 1900 roku, przez ks. Marcina Prugara administratora z Feldbach, chrzestni to: Antoni Piliszko rolnik, Maria żona Aleksandra Piliszko.



Dotychczas miałam błędną informację, że urodziła się 14 lutego 1900 w Laszkach, a mieszkała w Miękiszu Nowym. W księgach wyraźnie zaznaczono Miękisz Nowy. 

Kościół parafialny w Laszkach koło Jarosławia
Budowę neogotyckiego kościoła parafialny w Laszkach koło Jarosławia rozpoczęto w 1902 roku, głownie dzięki funduszom Zamoyskich. Zakończyła się ona w 1907 roku kiedy stanął obecny kościół z wyróżniającą się w krajobrazie wsi wysoka, 40-metrową wieżą zegarową, zwieńczoną metalowym krzyżem. Na dachu umieszczono ponadto wieżyczką na sygnaturkę. W podziemiach umieszczono kryptę nagrobną Zamoyskich. Kościół konsekrował 28 października 1928 ks. bp Anatol Nowak.
Kościół ucierpiał w czasie I wojny światowej, gdy w 1915 roku przebywający tu Austriacy zrabowali m.in. cztery dzwony. Po wojnie kościół został odnowiony, za sprawą proboszcza ks. Franciszka Zawiszy, który wrócił z niewoli Rosji, oraz hrabiego Zygmunta Zamoyskiego. (źródło: http://parafialaszki.pl/12,kosciol_w_laszkach )

Rozalia Piliszko
Stankiewicz Janina, Stankiewicz Danuta, Stankiewicz Antoni i Rozalia Stankiewicz z d. Piliszko

Synowie Rozalii: Franciszek, Antoni i Jan
Syn Rozalii - Władysław Stankiewicz

Jan Stankiewicz
Wnuczki Rozalii Stankiewicz z d. Piliszko
**
 http://aordycz.com/aord2/20.html
***
Czekam z niecierpliwością na księgi w Internecie. Jak na razie w archiwum w Przemyślu udostępniło Kopie gr-kat ksiąg metrykalnych parafii Laszki Długie z filią Charytany (dekanat Jarosław) - lata 1784- 1846. 
W Laszkach są księgi ślubów, urodzonych, zmarłych w Laszkach, Wysocku, Moszczanach, Hruszowicach, Miękiszu Nowym, Miękiszu Starym i Korzenicy.

zobacz też:
Leśniczówka w Żubraczem
Kulików - wspomnienia Antoniego Stankiewicza

niedziela, 24 kwietnia 2016

Stanisława Borek (1930-2016)

22 kwietnia 2016 zmarła w Kuryłówce Stanisława Borek z d. Ćwikła
Pogrzeb w poniedziałek 25 kwietnia o godz. 14.00. Msza święta w Kościele pw. Św. Józefa w Kuryłówce par. Tarnawiec.
Stanisława Borek urodziła się 30 sierpnia 1930 roku w Kuryłówce. Była córką Ludwika Ćwikły i Marii z Pierczyków, wnuczką Michała Ćwikły i Zofii z Kapralów, prawnuczką Jana Ćwikły i Jadwigi Szczęsnej oraz Andrzeja Kaprala i Jadwigi Pietrychy. 
Pracowała w LWTP - Wytwórni Tytoniu, przez jakiś czas mieszkała w wytwórnianym bloku przy ul. Mickiewicza. Mąż Eugeniusz Borek zmarł miesiąc wcześniej 16 marca 2016 roku.
Moja babcia Franciszka Feldman z Ćwikłów była dla niej ciotką. 







***
Zachowały się w moim albumie rodzinnym zdjęcia z ciotką Staszką Borek i ciotką Marią Feldman - z pobytu w Zakopanem u wujka ich Stanisława Ćwikły.

Fot. od lewej Hanka Babiarz z Ćwikłów, Leona Ćwikła, Maria Szamik z Feldmanów, Stanisław Ćwikła, Stanisława Borek z Ćwikłów, jakaś Niemka i jej syn.
Ta blondyna to Niemka, która pracowała na stacji na Kasprowy Wierch, mieszkała na kwaterze u Stanisława Ćwikły, w domu tuż obok stacji w Kuźnicach.

Fot. stoją od lewej Leona Ćwikła, Maria Szamik z Feldmanów, u góry Stanisław Ćwikła, Hanka Babiarz z Ćwikłów, Niemka (blondyna), Stanisława Borek z Ćwikłów, dzieci: Ryszard Ćwikło? i syn Niemki

sobota, 9 kwietnia 2016

Potomkowie rodziny Milli

Nawiązałam kontakt z kuzynkami ze Stanów - Louise (Luiza, Ludwika) Wilkinson i Teddy (Tadzia, Teodora) Kopcha. Ludwika i Tadzia, podobnie jak ja jesteśmy praprawnuczkami Adama Milli i Małgorzaty Schösser. Prapradziadkowie Milli mieli trzy córki - Mariannę, Katarzynę i Małgorzatę. 
Ja jestem prawnuczką Marianny, a Luiza i Tadzia prawnuczkami Katarzyny. 
O istnieniu Luizy i Teddy wiedziałam od dawna, ale do tej pory nie miałam z nimi kontaktu. W naszym rodzinnym albumie zachowało się jedyne zdjęcie, przesłane ze Stanów jeszcze w latach sześćdziesiątych. Na zdjęciu były dwie uśmiechnięte dziewczynki, córki Wandy Litke z d. Banaś, wnuczki Antoniny Banaś z d. Horst, prawnuczki Katarzyny Horst z d. Milli, mieszkające wówczas w Hartford. 



Moje pierwsze poszukiwania tej gałęzi rodziny rozpoczęłam dawno, dawno temu. Pomocny okazał się Internet. Udało mi się odnaleźć w Spisach Ludności USA, Censusach z 1920 i 1930 roku Stanów Zjednoczonych Rodzinę Banasiów zam. w Hartford. Wg. spisu dziadkowie Antonina (z d. Horst) i Józef Banasiowie mieli dzieci: Katarzynę, Fryderyka, Tadeusza i Wandę. 
W Internecie znalazłam również ich obszerne biogramy. Opisywałam to 5 lat temu w blogu >> Internet pomocny w genealogii

Tadzia przesłała mi 2 cenne zdjęcia. Jedno ślubne pradziadków - Katarzyny Milli i Michała Horsta oraz drugie zdjęcie ślubne dziadków - Antoniny Horst i Józefa Banasia. 
To zdjęcie ze ślubu Katarzyny Milli i Michała Horsta. Ślub odbył się 26 lutego 1888 roku w Kuryłówce, więc zdjęcie chyba też robione w Polsce, zanim wyjechała do Ameryki. Jeśli tak, to być może na zdjęciu są jej siostry Maria i Małgorzata? Może są też osoby z rodziny Millich, u których wychowywały się trzy córki Adama Milli i Małgorzaty Schősser, czyli dzieci Johana Milli i Doroty Beigert? Maria Milli Szczepkowska, Katarzyna Pikulska, Antoni, Józef?

Po śmierci Michała, zamierzała ponownie wyjść za mąż, odnalazłam zapis w Księdze Zapowiedzi, jednak do ślubu nie doszło. Jej niedoszły mąż poślubił inną. 
Katarzyna urodziła się w 1870 roku w Wólce Sokołowskiej. Chrzestni: Tomasz Kapral i Maria Feldman (wdowa). Zmarła 14 kwietnia 1944 roku i pochowana jest razem z siostrą Marianną (moją prababką) na Cmentarzu Parafialnym w Kuryłówce.

Zdjęcie ślubne - Antoniny Horst i Józefa Banasia. Kim są osoby na zdjęciu? Z tego co wiem, w tym czasie w Ameryce przebywali bracia Antosi - Fredek ur. w 1902, Dolek ur. w 1912 i Władek ur. w 1894 roku. Może to bracia? Mieszkali w Hartford i tam zmarli.

Fot. Louis &Wanda Litke
***
W Ameryce znalazł się również brat Antoniny Horst - Władysław Horst s. Michała Horsta i Katarzyny Milli. Ożenił się z Agnieszką Skwara z Brzyskiej Woli. Nie znalazłam zapisów w księgach kościelnych, należy przypuszczać, że ożenił się w Ameryce.

Ślub Władysława Horsta & Agnieszka z d. Skwara

Fot. Stanisław Horst s. Władysława i Agnieszki

Fot. Stefania Horst c. Władysława i Agnieszki



**

Fot. Możliwe, że to zdjęcie ślubne Michała Feldmana
Zdjęcie przesłane przez Teddy przedstawia najprawdopodobniej ślub Michała Feldmana brata mojego dziadka Juliana. Widzę subtelne podobieństwo do dziadka.
Feldman Michał -najstarszy brat Juliana. Urodził się 12 sierpnia 1889 w Kuryłówce 235, Chrzestni Michał Timler, Anna Federkiewicz.
pojechał do USA "za chlebem". Na stronie American Family Immigration History Center, http://www.ellisislandrecords.org/, wyszukałam informację, że Feldman Michał z Kuryłówki, lat 16, w roku 1906 (27 lutego) na statku "Finland" płynącego z Antwerpii do USA. Miał przy sobie 16$ i udawał się do swojego przyjaciela Jana Niemczyka. Na początku roku 2001 została udostępniona w Internecie dokumentacja 22 milionów emigrantów do USA. którzy wyjechali do Ameryki w latach 1892 - 1924. Uciekali z krajów biednych, z Rumunii, Włoszech, z Polski. Nazwiska z oryginalnych dokumentów zostały odczytane i wprowadzone do bazy danych przez ochotników. Niestety, baza danych zawiera masę błędów. Nie tylko powtarza mylnie zapisane przez urzędników emigracyjnych nazwiska, imiona, i miejsca urodzenia, ale także ochotnicy wielokrotnie błędnie odczytali dane z dokumentów i te błędy wprowadzili do bazy danych. Oczywiście, wielu emigrantów było niepiśmiennych i sami nie bardzo mogli wiedzieć, jak poprawnie powinny być pisane ich imiona, nazwiska i miejsca urodzenia. Podróżni płynęli statkami, przebywając na międzypokładach. Mieszkali tam w wieloosobowych kojach. Wielu z nich chorowało, zwłaszcza starsi. Modlili się o szczęśliwe przybycie do "raju". Po wielu dniach podróży, ogromnym krzykiem radości zostali wywołani na pokład. Ogarnęła ich euforia, kiedy na horyzoncie ujrzeli Statuę Wolności. Z radości krzyczeli i śpiewali. Po zejściu na ląd, całowali ziemię, mówiąc "Boże błogosław Amerykę". Wylądowali w głównym ośrodku imigracyjnym na Ellis Island pod Nowym Jorkiem. Mieszkali w gettach. Minęło sporo czasu, zanim urzeczywistnili swoje marzenia. Można sądzić, że Michał urodził się w 1890 roku. Michał ożenił się z Rosjanką, czy Włoszką. Miał jednego syna, który wychowywał się u ciotki Antosi Banaś. Zmarł podczas operacji.

Fot. Na zdjęciu w środku siedzi Małgorzata Czerwonka z d. Milli. To siostra mojej prababki Mariann Milli i siostra Katarzyny Horst z d. Milli. Po prawej siedzi Antonina Banaś i jej córka Wanda Litke, po lewej Kasia Skiba I Helena Banaś. Za Heleną jej mąż Fred, Louise I Teddi, Frank Skiba, i Vincent Chernesky, syn Małgorzaty.

Małgorzata Milli Czerwonka urodziła się 25 marca 1875, Kuryłówka 168, akuszerka Prakseda Paluch, paroch Michał Kiszakiewicz. Chrzestni: Maciej Hartleb kowal.
**
Fot. Wnuki Małgorzaty Czerwonka z d. Milli - Michael R. Chernesky i Walter Chernesky Jr.



***
Fot. Frank & Kaska Skiba, Anna & Walter Chernesky, Wanda & Louis Litke, Mary & Michael Chernesky ( in sailor uniform/ smoking), Children: , Felicia, Walter Jr., Ruth and Robert
**

Fot. Left Mrs. & Mr/ Wilk Bride's parents, Bride Valerie Wilk Chernesky groom Michael Vincent C/ Mary C. Mother of groom, Michael R. Chernesky Front - Flower girl Marsha Banas- ring bearer Frankie Chernesky Way in back Katasnia, Louis, Helen Banas, Louis & Wanda Litke, Antonina Banas, Veronica and Ted Banas, Parents of flower girl



Poszukiwanie przodków Milli

niedziela, 13 marca 2016

Wspomnienia wojenne o Rodzinie Ożgów i Naskręskich

Paula Naskręska uczennica klasy V „b” Szkoły Podstawowej nr 4 im. Stefana Żeromskiego w Jarosławiu w ramach projektu z 2008 roku Zlot Gwiaździsty Śladami Przeszłości VII Edycja pt.: „Śladami Polaków Wykorzystywanych do Prac Przymusowych w Latach 1939-56” opracowała rodzinne wspomnienia wojenne bliskich jej osób, dziadków i pradziadków, którzy walczyli w czasie II wojny światowej, byli deportowani na roboty do III Rzeszy, zesłani na Sybir. 

Pradziadowie Pauliny Naskręskiej - Michał Ożga i Maria z d. Matyja mieszkali w Ubieszynie nr 74 nad Sanem. Prabacia Marianna Ożga ur. 09.01.1891r w Ubieszynie. Zmarła na początku wojny, 10 września 1939 roku, spłonęła podczas pożaru domu od wybuchu bomby podczas nalotu (była to niedziela w godzinach przedpołudniowych). Umierając osierociła siedmioro dzieci, wśród rodzeństwa był dziadzio Pauliny - Franciszek Ożga ur. 9.VIII.1920 r. w Ubieszynie.
Od 1938 do 1939 należał do przysposobienia - strzeleckiego, gdzie systematycznie uczęszczał na szkolenie wojskowe. W czasie wybuchu wojny w 1939 roku został wcielony do 3 pułku kawalerii ,,Tarnowskie Góry’’ i z tym pułkiem przebył szlak od Przeworska do Brzeżan (obecnie na Ukrainie), gdzie zostali rozbici przez UPA (Ukraińska Powstańcza Armia). W drodze powrotnej z Brzeżan został wzięty do niewoli przez armię niemiecką w miejscowości Kamionka Strumiłowa. Po kilku dniach uciekł i wrócił do domu. W czasie niemieckiej okupacji w marcu 1941 został zabrany przez Niemców do przymusowej i bezpłatnej pracy w niemieckiej firmie Baubienst, tzn. junaki i zatrudniony na stacji PKP w Jarosławiu przy załadunku i wyładunku materiałów wojskowych. Pracował też przy rozbijaniu kamiennych nagrobków na cmentarzu żydowskim w Pełkiniach-Wygarki i z tego kamienia budował drogę na odcinku od cmentarza do głównej szosy w Pełkiniach. Mieszkał wraz z innymi skoszarowany w klasztorze OO. Refrmatów w Jarosławiu. Wyżywienie było bardzo złe, raz dziennie dostawał zupę z buraków lub brukwi, najczęściej z robakami i dwa razy dziennie czarną kawę z kromką chleba. Pracował też przy budowie osłony granicznej z zasieków nad Sanem od Jarosławia do Leżajska. Po roku ciężkiej pracy przy złym wyżywieniu był bardzo wyczerpany i chory. Uciekł z tej niewoli i ukrywał się w lasach koło Leżajska. W kwietniu 1942 został złapany i osadzony w gestapo na dziesięć miesięcy obozu na ul.Czarnieckiego (obecnie w tym budynku mieści się policja) w Jarosławiu. Po 38 godz. niewoli ponownie uciekł wyrywając dziurę w murze. Podziemna organizacja skierowała go przez Czechosłowację do Austrii, gdzie pracował w gospodarstwie rolnym. Na tę ucieczkę dla zmylenia okupanta sołtys wsi wystawił zaświadczenie z inną datą urodzenia. Właściwa data ur. 09.08.1920, a zmieniona 12.04.1923. Z Austrii niemieckie władze wojskowe wywieźli go wraz z innymi Polakami do Jugosławii do kopania rowów strzeleckich, bunkrów dla artylerii i różnych innych przeszkód dla frontu. Tam zetknął się z partyzantką jugosłowiańską i został przez nich zabrany do miejscowości Slowenska Statina i Trifal. Po 7 tygodniach został ponownie aresztowany przez Niemców i przewieziony na 39 podobne roboty do Węgier. Z Węgier wrócił do Austrii-Graz pracował do końca wojny do 15.05.1945. Z Austrii do Polski został przewieziony przez wojska radzieckie. W 1945r. w sierpniu był już na ziemiach odzyskanych -Wrocław. Tam pracował w drogownictwie w charakterze dróżnika do roku 1950. Z ziem odzyskanych wrócił w rodzinne strony, podejmując pracę w nadleśnictwie w charakterze przewoźnika promem na Sanie - pracował do 1960 roku.
Prom na Sanie w Ubieszynie
W lipcu 1941 roku przeprawę wojsk niemieckich przez rzekę San w pobliskim Ubieszynie wizytował sam Adolf Hitler. Z rodzinnych przekazów wiadomo, że Hitler przebywał w budce przewoźników, która jeszcze do tej pory znajduje się na posesji rodzinnej.  

,,Arbeitsbuch FÜR AUSLÄNDER’’  - Franciszka Ożgi

Franciszek Ożga * 09.08.1920 - Ubieszyn + 02.10.1997
Austria 1942-1945 Podczas pobytu
Fot. ?
Austria W tej miejscowości podczas II wojny światowej pracował w gospodarstwie rolnym Franciszek Ożga ur.09.08.1920 w Ubieszynie, od 1942-do 1945.05.15 - pobyt w Austrii do Polski został przewieziony przez wojska radzieckie. W sierpniu był już na ziemiach odzyskanych –Wrocław

Pozwolenie na pracę

Zaświadczenie pobytu na terenie Austrii

Legitymacje służbowe

Przeworno koło Strzelina 1948 Franciszek Ożga pełnił rolę dróżnika

Okres junaków 1941 r. Wśród mężczyzn jest Franciszek Ożga

Świadectwo przewoźnika na Sanie

Legitymacja członkowska stowarzyszenia Polaków poszkodowanych przez III Rzeszę

Legitymacja Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę

Franciszek Ożga ożenił się ze Stanisławą Czupik córką Andrzeja Czupika i Marii z d. Krupa
Pradziadek Andrzej Czupik ur. się 16 listopada 1893, w miejscowości Wylewa par. Sieniawa. W wieku 26 lat poślubił 3 lipca 1920 roku Marię Krupa c. Maksyma i Marii Podobińskiej z Kuryłówki. 
Brat prababci Marii Krupy - Piotr Krupa i jego żona Maria z d. Staroń byli rodzicami Michała Krupy ps. "Wierzba" NOW-AK, oddział Ojca Jana (za Niemców), "Pułkownik" NZW, oddział "Wołyniaka" i Stefanii Krupy ps 'Perełka' walczącej w oddziałach NZW 'Wołyniaka'. Stefania była żoną Aleksandra Pityńskiego ps. 'Kula' partyzanta NOW-AK, oddziału 'Ojca Jana' (za Niemców), NZW 'Wołyniaka. 
Pradziadek Andrzej Czupik ojciec babci Stanisławy Ożga był gajowym w dobrach księcia Czartoryskiego.
Na fot. Książe Czartoryski z Sieniawy

Podczas wojny rodzice babci Stanisławy chcąc uchronić starsze dzieci 3 córki i syna (Eugenia, Stanisława, Helena i Kazimierz) umieścili ich w gospodarstwie rolnym w miejscowości Adamówka (praca przy hodowli drobiu, co potwierdzam dokumentem). W razie potrzeby babcia Stasia pracowała też u rodziny folksdojcza - Popławskiego pomagając w pracach domowych (przygotowywanie i podawanie posiłków rodzinie Popławskich). Babcia również pracowała na rzecz III Rzeszy. 
Rodzina Czupików



Fot. AndrzejCzupik i Maria z d. Krupa. Rodzice Stanisławy Ożgi 
Maria Czupik z d. Krupa


Andrzej Czupik
Stanisława Czupik z d. Ożga
 
Fot. Stanisława Czupik z d. Ożga

Maria Krupa z d. Staroń (1898-1970 Kuryłówka)

Pobyt na przymusowych robotach w Leigenschaft
Kennkarte  -Karta rozpoznawcza

 ***

Kolejne wspomnienie Pauliny dotyczące jej babci Izydory Naskręskiej, która została zabrana wraz z rodzicami Emilią i Stanisławem Grochowalskim do III Rzeszy po kapitulacji Powstania Warszawskiego. 

Izydora Naskręska z domu Grochowalska ur. 04.04.1933r. w Legionowie, mieszkała tam razem z rodzicami do 1939 roku. Od wiosny 1939 do momentu Powstania Warszawskiego mieszkała w Warszawie na ul.Koszykowej 1.VIII.1944 roku żołnierze Armii Krajowej stanęli w Warszawie do walki z niemieckim okupantem. Niemcy szybko wzmacniali swoje siły zdobywając kolejne dzielnice i bestialsko rozprawiając się z ludnością cywilną. W następnych dniach Niemcy zdobywali dom po domu, nieustannie dokonując bombardowań i ostrzeliwań ciężką artylerią. 


Bombardowanie Warszawy. Wobec pogarszającej sytuacji ludności cywilnej, braku żywności oraz szans na jakąkolwiek pomoc, 2 października 1944 roku przedstawiciele Armii Krajowej podpisali kapitulację. W dniu 1 VIII 1944 11-letnia Iza z mamą Emilią Grochowalską jechała na Żolibórz - Dzielnica Warszawy, gdzie był jej tato Stanisław Grochowalski u swojej siostry Władysławy. Jadąc tramwajem nr 15 w kierunku Żoliborza, tramwaj zatrzymał się na ul.Królewskiej zapanowała panika, chaos. Babcia Emilia zawróciła z Izą do tramwaju nr 17, dojechały do mostu Gdańskiego, tramwaj zatrzymał się i weszło czterech żandarmów z karabinami przygotowanymi do strzału. Wypuścili kobiety i dzieci, mężczyzn zatrzymali. Dotarły do remizy tramwajowej, podczas ucieczki przewrócili Izę, w tym zamieszaniu zgubiła swoje okulary i straciła z oczu swoją mamę Emilię. Rozpłakała się, ale każdy zajęty był sobą. Mama Emilia pełzając na kolanach dotarła do tej remizy i po 2 godz. odnalazły się. Przez całą noc przebywały w remizie z innymi ludźmi, nad ranem przyszli powstańcy i powiedzieli im, że przez 1 godz. nie będą strzelać, żeby uciekali do swoich domów. Iza bardzo się bała i nie chciała wychodzić, ale Emilia zabrała córkę Izę i udały się na Żolibórz w dalszym ciągu szukając taty. Dotarły tam i razem z tatą spotkały się w domu jego siostry, której nie było w domu, wróciła dopiero po dwóch tygodniach. Emilia walczyła razem z mężem w Powstaniu Warszawskim. Zapanował głód, brakowało żywności i wody. Plagą Warszawiaków były wszy, coraz bardziej doskwierał głód, pieniądze nie miały w Warszawie wartości. Ludzie wpadali w obłęd. Rano 2 X 1944 wszystko ucichło. Ogłoszono kapitulację. Powstanie Warszawskie trwało 63 dni. Do 9 października trzeba było opuścić miasto. Powstańcy składali broń. Zdolni do pracy mieli być wywożeni na roboty do Rzeszy. Niemcy dokonywali selekcji: zdrowych i silnych przeznaczyli na wywózkę do roboty, zaś starszych i dzieci kierowano do Guberni. Wywózki były i tak lepszym losem niż obozy. Jadąc wolno po drodze wyrywali marchew, pomidory. Z Warszawy wychodziła jedna wielka fala ludzi. Wokół nich widać było tylko zgliszcza i gruzy. Zostali wraz z innymi przewiezieni do przejściowego obozu w Pruszkowie. Podróż była ciężka i powolna, wszyscy zaryglowani w świńskich wagonach zostali wywiezieni. Nie było możliwości przestrzegania zasad higieny i podanego załatwiania potrzeb fizjologicznych. 2 X 1944 Niemcy wypędzili wszystkich z domów do transportu - wywóz na roboty do Niemiec. Do pociągu wsiadali w Pruszkowie - przed podróżą posilali się sucharami i czarną kawą. Dojechali do Blankenburga koło Erfurtu, tam zamieszkali w barakach z innymi wywiezionymi ludźmi, były to budynki gospodarcze - kurniki. Tato Izy Stanisław Grochowalski otrzymał przydział pracy w fabryce amunicji - Karla Junga. Mama Izy - Emilia zajmowała się swoim dzieckiem. W obozie panował głód, gotowali zupę z brukwi, kto był odważniejszy ten chodził na ogródki działkowe po jarzyny, szpinak, na łąkę zaś po bażanty. Brak żywności spowodowało u Izy utratę wzroku. Lekarz niemiecki podał jej krople do oczu, co jeszcze bardziej pogorszyło sytuację - przestała widzieć. Iza przygotowywała się do I Komunii św., koleżanki uczyły katechizmu. Komunii udzielił jej polski ksiądz tuż przed wyzwoleniem. Do Komunii szła nie widząc, prowadziły ją koleżanki. Wychodząc z kościoła zobaczyła promyk światła, zaczęła odzyskiwać wzrok. Później już dobrze widziała. 
Wyzwolili ich Amerykanie. Powrócili do Polski w maju w 1945 roku. Wracając z Niemiec pierwszy raz pociąg zatrzymał się na granicy w Żaganiu? radzieccy żołnierze byli pijani, odebrali im rzeczy osobiste i Izie odebrali lalkę, za którą bardzo płakała. Warszawa była zbombardowana, więc nie mieli dokąd wrócić, wysiedli w Skierniewicach zatrzymali się u kuzynki taty Izy. Ugościła ich, udostępniła im mieszkanie; tymczasowo tam zamieszkali. Tato Izy był szewcem, a mama jeździła do Warszawy na targi i sprzedawała je. Z tego utrzymywali się i zaczynali nowe powojenne życie. Wspomnienia te są tylko drobnym wycinkiem z ogromnej niezapisanej, a jednakże prawdziwej tragedii. Ludzi wtrąconych w to piekło pozostało przy życiu niewielu. Kogo nie pochłonęły obozy, tego dobiła potem mordercza praca w wyznaczanym zakładzie, gospodarstwie lub obozach. Wśród ludności cywilnej podczas Powstania Warszawskiego śmierć poniosło ok.150 tys. osób, 50 tys. wywieziono do obozów koncentracyjnych, a 150 tys. do III Rzeszy. 

* * * 
Siostra Emilii - Marta wraz dziećmi została wywieziona do Uhty Sybir, a jej męża i najstarszego syna 16-letniego Olka, zabili zaraz na początku drogi na zsyłkę. Babcia Marta nigdy już do kraju nie powróciła, pozostała tam z dziećmi. 
* *   
  
Źródło:

Paula Naskręska uczennica klasy V „b” Szkoły Podstawowej nr 4 im. Stefana Żeromskiego w Jarosławiu 
Pityński Andrzej

Popularne posty

Etykiety

71 rocznica bitwy pod Kuryłówką (1) 8 maja 1945 (2) AGAD (19) AGAD< Seidler (1) AK (1) Aleksander Bilski (1) Alfred Mogiła Stankiewicz (1) Almanach (1) Amberg (1) Anders (1) Andres (2) anegdoty rodzinne (1) Antoni Stankiewicz. Praca w III Rzeszy (5) Antonówka (1) AP Przemyśl (1) apelatywy (1) Arbeitsamt (2) archeologia (1) Archiwum Akt Nowych (1) Archiwum Główne Akt Dawnych (1) Archiwum Państwowe (1) Archiwum Państwowe w Rzeszowie (1) arcybiskup Wiednia Christoph von Schönborn (1) Argasiński (1) Art (1) austriackie korzenie (1) Babcia Kasia (1) Babijczuk (1) Baczyński (1) Bal (1) Banas Wanda (1) Banaś (1) Baran (1) Bartłomiej Brodziak (1) Bartoszewski (1) Bawaria (5) Bazylika OO Bernardynów (1) Bąkowice (1) Beigert (7) Bereza Tomasz (1) Berghaus Krakau (1) Betlejemka (1) Biblioteka Publiczna (1) Bielsko-Biała (1) Bieszczady (3) Bihar (1) Bilger (3) Biłgoraj (1) Biogramy (22) Biszcza (1) Bitwa pod Kuryłówką (3) Blaschke (2) Blog Roku 2011 (1) Blog Roku 2012 (1) Blog Roku 2015 (1) Bloomfield (1) Bochdan (1) Bochdan Hipolit (1) Bogacz Grażyna (1) Bohemia (1) Bohorodczany (3) Bończa (4) Borek Franciszek (1) Borek Stanisława (1) Borszowska (1) Bój o Kuryłówkę (1) Bractwo Kurkowe (1) Bridgepoint (1) Bruckenthal (1) Brygidki (1) Brzeziński (1) Brzyska Wola (2) Buczacz (1) Budapeszt (1) Buderaż (1) Buniowski ks. Michał (1) Bychawa (2) Bychawka (3) cadyk (1) Census (1) Census of the United States (1) Centralne Archiwum Wojskowe (2) cerkiew w Kuryłówce (1) Chałupki Piskorowickie (1) Chłodnicki (1) Christoph von Schönborn (1) Chudy (1) Chyrów (1) Cieczkiewicz (1) Cielenkiewicz (1) Cieplice (1) Cieślikowa (1) Ciryt Rafał (1) Cisna (5) ck armia (2) CK Sąd Powiatowy (1) Cmentarz (2) cmentarz greckokatolicki w Kuryłówce (1) Cmentarz Łyczakowski (2) Cmentarz Rakowicki (2) Cmentarz w Kuryłówce (1) Connecticut (1) Czapla (1) Czapliński (1) Czarnota (1) Czeremuszna (1) Czernichowce (1) czerwonka (1) Czułyma (1) Czupik (1) Ćwikła (8) Ćwikła Franciszek (1) Ćwikła Jan (1) Ćwikła Julian (1) Ćwikła Stanisław (1) Dąbek Przemysław (1) Dąmbska (1) de Pourbaix (1) Dec (1) Diakiewicz (2) Dobrzański (1) Dolny (1) Dornbach (7) Dreyseitel (1) Drohobycz (1) Drzewo genealogiczne (23) duchowni (1) Dworaczek (1) dyzenteria (1) Dziewczyny wyklęte (1) Dziki Franciszek (1) Dzików (3) Eger (1) Ehresmann (1) Ejczun (1) Elimelech Weissblum (1) Ellisisland (5) emigracja (1) Emil Kostek ps Maciek (1) Epidemia cholery (4) epoka brązu (1) epoka żelaza (1) Etymologia nazwisk (2) Eustachiewicz (1) Family Search (6) Federkiewicz (1) Feldman (17) Feldman Franciszka (2) Feldman Jadwiga (1) Feldman Jan (1) Feldman Janina (3) Feldman Józef (1) Feldman Julian (4) Firstenhof (2) Fischer (2) Florczak Marek (1) Fredro (2) Fredro Aleksander (1) Freifeld (1) Fruzińska (2) Gala Twórców (1) gaz musztardowy (1) Gazetka Rodzinna (1) Gdula (1) Gedroyc (5) gen. Anders (1) Genealogia (44) Genebase (1) Genek Kwieciński (1) genogram (1) Genpol (1) Giedroyć (1) Gillershof (3) Gimnazjum oo. Jezuitów (1) Gliniany (1) Gnädinger (1) Gnändiger (1) GOK Kuryłówka (2) Gołębiowska (1) Gołkowice (1) Gottlieb Rit (1) Graczyk (1) grekokatolicy (1) Grekowicz (1) Griner (1) Groll (2) Grottger Artur (1) Gródek Jagielloński (2) Gryger (1) Guguł (1) h. Zaremba (1) Halesiak (2) Halik Rafał (1) Harlender (1) Hartford (2) Hartleb (3) Haszto (1) Hausner (12) Hausner Artur Walenty (2) Hausner Karol Aleksander (1) Hausner Ryszard (1) Hausner Stefan (1) Hektor (1) Herman (1) Historia (3) Hitler (1) Hofman (1) Honoriusz Stankiewicz (1) Hornung (1) Horodenka (1) Horst (4) Hryniszyn (1) Huber (1) I wojna światowa (9) I wojna światowa nad Sanem (1) I WW (4) II wojna Światowa (11) III Rzesza (3) IIWW (1) Imieniny Antoniego Stankiewicz Antoni (1) Ingram (1) Internet (2) IPN (1) Iwaszek Agnieszka (1) IWW (1) Jaga (3) Jagiełła (1) Jamroży (1) Janina Oleszkiewicz (1) Janina Oleszkiewicz Przysiężniak (4) Januszewski (1) Jarosław (5) Jasiński (1) Jelna (1) Jose (1) Josefinendorf Józefówka (2) Józefówka (1) Junosza (1) Kacprzak (1) Kaczmarski Krzysztof (1) Kahl (1) Kahlówka (3) Kahlówka 2015 (1) Kalatówki (1) Kałmuk (2) Kapral (2) Kapral Zofia (1) kardynał Schönborn (1) Karolówka (1) Karwan (1) Karwan Konstanty (1896 - 1962) (1) Kasprowy Wierch (1) Katyń (1) Kaźmierczak (1) Keswick (1) Kijanowski (1) Kijów (1) Kimlowski Józef (1) Kisielewicz Adam (1) Kiszakiewicz (1) Kłupko (1) Kobelnica (1) Kochaj (1) Kociatkiewicz (2) Kolejka Leśna (1) kolejka linowa (1) koloniści niemieccy (31) kolonizacja józefińska (3) Koło ŚZŻAK w Leżajsku (1) kołowrotek (1) Kőnigsberg (1) Konopka (1) koń (1) Kończyce (1) Korczyński (1) Kosiarski Józef (2) Kostrzewa (1) Kostrzewa Władysław (1) Kościół św. Anny (1) kościół św. Józefa (1) Kościół św. Mikołaja (1) kościół św. Stanisława Biskupa (1) Kowalik Mariusz (2) Kowalska Dorota (1) Koziebrodzka (1) Kozieł (1) Krach (8) Krach Jan (1) Krach Zofia Kamila (1) Kraków (8) Krasnopolski (1) Krasnystaw (1) Kresy (8) Kronenberg (2) Kronenberger (3) Król Kurkowy (1) Krupa (3) Krupa Stefania (1) Krysa (1) Krzemieniec (3) Krzeszów (4) Krzyżanowski (1) Księgi Kościelne (24) księgi metrykalne (10) Kubis (1) Kucharski (1) Kuczyńska (1) Kukiz (1) Kukiz Paweł (1) Kukiz Tadeusz (1) Kulików (1) Kulinaria regionalne i narodowe (1) kultura łużycka (1) Kułacz (1) Kułacz Sławomir (3) Kumaszka (1) kurierzy (2) Kurowski Bogumił (1) Kuryłówka (23) Kuryłówka Dornbach (49) Kuziński (1) Kwieciński (1) Kycia Michał (1) Larendowicz (1) Laszki (1) Legenda (1) legioniści (1) Legiony (2) Leja (1) Leopold Lewicki (1) Lesko (1) Leżachów (1) Leżajsk (25) Limeryki (1) Linki Przydatne (1) Lipman (1) Lisowski (1) Litke (1) lniany obrus (1) Lubaczów (3) Lubelskie Korzenie (4) Lubelskie TG (1) lubgens (7) Lublin (1) Lubomirka (1) Luckschandel (2) ludobójstwo (1) Ludwig (5) Ludwik (4) Luton (1) Lwów (13) Łaskawski Ignacy (1) Ławra Poczajowska (1) Łopatyń (2) Łuck (1) Madonny Kresowe (1) Magiera (1) Majdańska Huta (1) malaria (1) Markiewicz Mieczysław (1) Markowski (1) Markut Zbigniew (1) Marusarz (1) Mastyło Konrad (1) Matuszko (1) Matuszko Julian (1) Matuziński (1) Maziarski (1) Mazur Kasia (1) Meder (5) Medycyna (5) Merkel Angela (1) metryki (2) Michalik (1) Michałówka (1) Michlewski (1) Miechocin (3) Miednoje (1) Mielec (1) Mieszczańskie Towarzystwo Strzeleckie we Lwowie (1) Miękisz Nowy (2) Mikulska (1) milicja (1) Milii Wiktoria (1) Milli (14) Milli Antoni (1) Milli Justyn (1) Milli Marianna (3) Milli Roman (1) Milli Wilhelmina (1) Minakowski Marek (2) MO (1) Mogiła (1) Moje zainteresowania i pasje (1) Monne Wanda (1) Mortka (1) Motyka (1) Motyka Janusz (1) Mowa pogrzebowa (1) Mróż (1) Muzeum Powstania Warszawskiego (1) Myheritage (1) Na co umierali nasi przodkowie (2) NAC (2) Naskręski (1) Nefling (5) Nekropolia (1) Neunburg worm Wald (5) Newsweek (1) Nicpoń (1) Nida Rudolf (1) Nida Stanisław (1) Niedenthal (2) Nielepkowice (1) Niemczyk (1) Niesiołowski (1) Nisko (6) NKWD (2) NOW_AK (1) NOW-AK (1) Nowaczyk Małgorzata (1) Nowak Szymon (1) Nowosielski (1) Nysa (1) obrzędy (1) odbiorcy (1) Oddział Ojca Jana (1) Ogrody Wspomnień (1) Ojciec Jan (2) Oleszkiewicz (3) Oleszkiewicz Janina (1) Ordyczyńska Anna (4) Ordyczyńska Maryla (3) Ordyczyńska Wiktoria (1) Ordyczyński (7) Ordyczyński Józef (1) Ordyk (1) Ordyka (3) organista (1) Osiński (1) Ossowa (1) Ostasiuk (1) Ostrowiec (3) Ostrowski (1) Ośniki (1) Ożga (1) Paczyński (1) Padew Narodowa (1) papierosy (1) Papp (1) Parczewski (1) partyzanci (3) pasja i twórczość (1) patronimiki (1) PCK (1) Peigert (1) Perełka (1) Piave (2) Piawa (2) Piechota (1) Pietrusiewicz (1) Pietruszewicz (1) Pietrycha (1) Pikulski (1) Piliszko (1) Piliszko Rozalia (1) Piłat (1) Piłsudski (1) Pityńska Stefania (1) Pityński (4) Piwnica pod Baranami (1) plebania (1) Pleśniany (1) Pławo (1) poczta (2) Poddębce (1) Podzameczek (1) poezja (1) Pogrzeb (2) Pokolenie IV (1) Pokolenie IX (1) Pokolenie V (1) Pokolenie VI (1) Pokolenie VII (1) Pokolenie VIII (1) Politechnika Śląska (1) Polska Deklaracja o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych (1) Polska The Times (1) Polski Słownik Biograficzny (5) Porytowe Wzgórze (1) posag (1) Potoccy (2) Potocki (2) Potomkowie rodziny Milli (1) powstanie warszawskie (1) prawosławni (1) Prech (1) Presch (1) Pro Memoria (2) Pro Memoriam (1) Przemyśl (2) Przędzel (1) Przydomki (1) Przysiężniak (4) Przysiężniak Jerzy (1) ps Szpak (2) PSB (5) Puchalski Tadeusz (1) Pudełkiewicz (1) Puławy (1) rabin (1) Radwan (1) Radziechów (2) Rakszawa (1) Rawa Ruska (1) Rawska (1) Raźnikiewicz (1) reb (1) refleksje na temat (1) Regmunt (2) Reichert (2) Reiner (1) Reising (1) Renda Krzysztof (1) Robutka (1) Rogala (1) Rokita Jan Maria (1) Romański Zdzisław (1) Rudnik nad Sanem (1) Rup Bogumił (1) Ruski Koniec (1) Rydygier (2) Rymut (1) rzeź wołyńska (1) Sabat (1) Sadrakuła (1) Sambor (1) San (1) Schaff (1) Schiffer (1) Schoenborn (1) Schoesser (1) Schonanger (1) Schönborn (2) Schősser (1) Sekuła (1) Seltenreich (1) Sędzimir (1) Sieniawa (1) Skalken (1) Skalska (1) Skałat (1) Skorupka (1) Skowronek (1) Skrzypczyk (1) Słomka (1) Słowacki Juliusz (1) Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (1) Sobieszczański (2) Sobór Św. Trójcy (1) Socha (2) spadek po (1) Spis Ludności Miasta Krakowa (1) Stachyra (1) Stadion hr Franciszek (1) Stalowa Wola (1) Stanisław Jerzy Gdula (1) Stanisławów (3) Stankiewicz (11) Stankiewicz Antoni (5) Stankiewicz Felicja Eugenia (1) Stankiewicz Jan (2) Stankiewicz Janina (5) Stara Wieś (1) Stare Miasto (1) Staroń (1) Staruszkiewicz (1) Stary Zbaraż (1) statystyka (1) statystyka wyświetleń (1) Stępak Sławomir (1) straż grobowa (1) Stryj (1) Sturmwind (1) Suchodolski (1) Suchorzewski (1) Suchorzewski Jan Kazimierz (2) Sulimów (1) Sybir (1) szalona Baśka (1) Szałajko Roman (1) Szamik Maria (1) Szaniawski (1) Szczepkowska (1) Szczepkowska Joanna (1) Szczepkowski (4) Szczepkowski Andrzej (1) Szczepkowski Jan (1) Szeptycki (2) Szewc (1) Szewczyk (1) Szpunar (1) Szpyrka (1) szwabskie pierogi (1) Śniatyn (1) Światowy Związek Żołnierzy AK (1) Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej (1) Świdnik (1) Świete Wrota (1) Święto Zmarłych (1) ŚZŻAK (2) T.G. "Sokół" (1) Tab (1) Tarnawiec (9) Tarnobrzeg (2) Tarnowscy (1) telegraf (1) Teodor Rhein (1) tercjarka (1) TMZL (1) Tokarski (1) Tomasz Nitsch (1) Towarzystwo Numizmatyczne (1) tradycje (1) trafika (1) trasa kurierska (1) Trociuk (1) Tryczyński (1) Tryncza (1) TSL (2) TTN (1) Tuligłowy (1) Turki (2) Twer (1) tyfus (1) Tykocin (1) UB (1) Ubieszyn (1) Uhnów (2) UJ (3) Ujejski (1) Ukraina (1) ul. Burmistrzów Zawilskich (1) Ulas (1) ulica Ariańska (2) ulica Łyczakowska (1) Uniwersytet Krakowski (1) UPA (2) Urbański (1) Urodzeni we Lwowie (1) Urząd Repatriacyjny (2) Virtuti Militari (1) W poszukiwaniu korzeni Zapiski genealogiczne (1) Wagner (3) Wajdowicz (1) Wanago (1) Wanda Wasilewska (2) Wanderszeit (1) Wańczyk (1) Warkowicze (1) Wawel (1) Wątróbka (1) Weisenberg (1) weiße suppe (2) Werfel (2) Werflówka (1) Węgierskie rody (1) Węgry (3) wiano (1) Wiącek (1) Wiązownica (2) Wiedeń (1) Wielkanoc (1) Wien (1) Wieniawa Chmielewski (1) Wierzbicki (1) Więcsław (2) Wildenthal Dzikowiec (6) Wilkos Aniela (2) Wilkos Katarzyna (1) Wioletta Gut-Siudak (1) Wirtenbergia (1) Wodecki Ernest (2) Wodziczka (1) Wojcieszyn Tadeusz (1) Wojnar Antoni (1) Wołyniak (4) Wołyń (4) Wólka Batorska (1) Wólka Łamana (1) Wróbel (1) Wspomnienia (14) Wspomnienia Antoniego Stankiewicza (2) Wszystkich Świętych (1) Wyszukiwarki (1) Wywód przodków (9) Yaki (1) Zabłotny (1) Zadwórze (1) Zadzierski (2) Zahoń (1) Zakopane (1) Zaleszczyki (1) Załuże (1) Zamarstynów (1) Zamość (1) Zarzycki (1) Zawadowicz (1) Zawadzki (1) Zawilski Leopold (1) Zawirski (1) Zbaraż (2) Zborów (1) ZBOWID (1) Zdołbunów (1) Zduńska Wola (1) Złoczów (1) Zofia ze Sprowy Odrowąż (1) Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych (1) ZWZ (1) Żdżanne (1) Żmigród (1) Żoladkiewicz (4) Żołnierze Wyklęci (2) Żołynia (2) Żółkiew (5) Żubracze (6) Żuk (1)
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...