Dlaczego?

'Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią im się płaci'. - Wisława Szymborska

środa, 25 marca 2015

70. rocznica zamordowania Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak

25 marca 2015 roku odbyły się w kościele pw św. Józefa w Kuryłówce uroczystości związane ze śmiercią Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak ps. 'Jaga' - łączniczki i sanitariuszki NOW-AK i NZW w Oddziałach "Ojca Jana".bestialsko zamordowanej 70 lat temu przez funkcjonariuszy UB.
Organizatorem uroczystości był Jerzy Przysiężniak - siostrzeniec mjr.Franciszka Przysiężniaka ps. „OJCIEC JAN”.
Udział w uroczystościach wzięli:
Grupa Rekonstrukcji Historycznej im. Wojciecha Lisa ps. 'Mściciel' z Mielca, harcerze, młodzież z Niska -grupa "Niżańscy Patrioci", Stowarzyszenie Narodowy Krasnystaw, Ruch Narodowy i Narodowe Siły Zbrojne Lublin, Młodzież Wszechpolska i Obóz Narodowo Radykalny z Biłgoraja, 
Pani Wioletta Gut-Siudak z Jarosławia doktorantka KUL, 
Henryk Atemborski - związany z partyzantką ziemi kieleckiej żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych, Brygady Świętokrzyskiej, Dionizy Garbacz autor książek 'Wołyniak legenda prawdziwa',  'Żołnierze Wołyniaka', 'Czas wyklętych' oraz Władysław Baj - kuzyn Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak. Była również Aleksandra Naskręska kuzynka Stefanii Krupy-Pityńskiej ps 'Perełkajednej z bohaterek książki Szymona Nowaka 'Dziewczyny Wyklęte'. 
Był również Tadeusz Puchalski- syn Stanisława Puchalskiego autora książki 'Partyzanci Ojca Jana'. Oczywiście nie zabrakło mieszkańców Kuryłówki, którzy znali rodzinę Oleszkiewiczów oraz znali historię ich tragicznie zmarłej córki Janki Oleszkiewiczówny.

To pierwsze wydarzenie o Żołnierzach Wyklętych w Kuryłówce od czasów zakończenia wojny.
O godzinie 17 odprawiona została Msza Święta w intencji Janiny Przysiężniak z d. Oleszkiewicz ps. "Jaga. 



Po mszy świętej złożono wieńce i kwiaty, zapalono znicze na grobie zamordowanej Janiny Przysiężniak "Jagi".
Pani Wioletta Gut-Siudak, która jest historykiem zajmującym się badaniem losów żołnierzy podziemia niepodległościowego, doktorantką Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II wygłosiła prelekcję o losach "Jagi" i Oddziałach "Ojca Jana".
Głos zabrała również Pani pochodząca z miejscowości Graba. Opowiedziała o swojej babci, która gościła partyzantów biorących udział w walkach na tamtym terenie w grudniu 1943 roku. Wtedy to w Grabie miał się odbyć ślub Janiny Oleszkiewicz ps. 'Jaga' z Franciszkiem Przysiężniakiem ps. 'Ojciec Jan'. Niestety, zasadzka urządzona przez Niemców pokrzyżowała te plany. Napisałam o tym więcej w poście pt. Janina Oleszkiewicz-Przysiężniak ps. 'Jaga'.

Ja zaś wspomniałam kilka słów o mojej mamie Janinie Stankiewicz z Feldmanów. Moja mama była przyjaciółką Janki. Nie mogła osobiście uczestniczyć w uroczystościach, ponieważ aktualnie przebywa u swojej córki w Lesku, ale sercem, duchem i myślami była z wszystkimi tutaj na grobie Jagi. 

Władysław Baj - cioteczny brat 'Jagi' łamiącym ze wzruszenia głosem złożył serdeczne podziękowania wszystkim uczestnikom spotkania za udział w tej doniosłej uroczystości. 
Po oficjalnym spotkaniu uczestnicy długo jeszcze snuli refleksje na temat wojny, osobistych przeżyć związanych z wydarzeniami podczas drugiej wojny światowej.



***


*****

***
Przy okazji złożono hołd pod pomnikiem Józefa Zadzierskiego ps. Wołyniak, kilka osób wygłosiło przemówienia okolicznościowe.

'Po tylu latach cichych opowieści i przeżyć wreszcie możemy przeżyć prawdę, bo prawda nigdy nie umiera - powiedział pod pomnikiem Wołyniaka pan Wincenty Pażyra Honorowy Obywatel Miasta i Gminy Nowa Sarzyna, autor licznych opracowań z zakresu I i II wojny światowej z terenu Sarzyny.
Moje pokolenie i niektórych tu z was wychowało się na opowieściach ojców, którzy opowiadali o żołnierzach walczących o wolność i o kobietach i dziewczynach, które musiały wiele wycierpieć, a nawet oddały życie za Ojczyznę. Cieszę się, że my żyjący możemy o tym mówić, możemy przekazać młodzieży, która chce ich naśladować, ich obecność jest najlepszym świadectwem  patriotyzmu'.

Henryk Atemborski ps. 'Pancerny' przybliżył sylwetkę 'Jagi', wspominał także o żołnierzach wyklętych.'Cześć i chwała bohaterom' - takimi okrzykami oddali hołd żołnierzom wyklętym pod pomnikiem Józefa Zadzierskiego 'Wołyniaka'.




Linki:
Oleszkiewicz Franciszek - Biogram

niedziela, 22 marca 2015

Dokumenty spadkowe CK Sądu Powiatowego w Leżajsku

W zbiorach Archiwum Państwowego w Rzeszowie (ul. Bożnicza 2, 35-064 Rzeszów) znajduje się inwentarz zbioru CK Sądu Powiatowego w Leżajsku. 
Księgi nabytków dot. spadków (aktowe materiały archiwalne) z lat 1872-1918. Materiały archiwalne w języku polskim, niemieckim i angielskim.
W zakładce 'Słowa kluczowe' jest indeks ponad 4000 osób, po których został spadek. Figurują tam nazwiska różnych wyznań, nazwiska licznie występujące obecnie w Leżajsku, ale również nazwiska mi obce. 
Jeśli nawet nie jesteś spadkobiercą to na pewno dokumenty mogą się okazać wspaniałym źródłem do badań genealogicznych.

Link do Archiwum Państwowego w Rzeszowie

CK Sąd Powiatowy w Leżajsku


Krótka historia sądownictwa w Leżajsku

W 1855 r. miała miejsce reforma administracji w wyniku której utworzono powiat leżajski z siedzibą władz powiatowych w Leżajsku. Utworzenie starostwa zwiększyło liczbę inteligencji w mieście. Staroście podlegała Sąd Powiatowy oraz urząd finansowy. Starostą został Gottlieb Rit. Starostwo działało do 1863 roku. Wówczas w miejsce powiatu leżajskiego utworzono powiat z siedzibą w Łańcucie, a Leżajsk spadł do rangi miasteczka, którego prawa serwitutowe wykupili Potoccy. W 1867 dokonano ostatniej zmiany w podziale administracyjnym Galicji, w wyniku którego Leżajsk znalazł się w nowym powiecie z siedzibą w Łańcucie, w okręgu skarbowym z siedzibą w Jarosławiu. Pozostał jednak siedzibą Sądu Powiatowego, których w politycznym powiecie łańcuckim było 3 (Leżajsk, Łańcut i Przeworsk). Sądy te podlegały Sądowi Obwodowemu w Rzeszowie, a ten Wyższemu Sądowi Krajowemu w Krakowie.
W 1886 r. otwarto Urząd Podatkowy w Leżajsku, na czele z poborcą Antonim Luckschandlem. Antoni Luckschandel - wieloletni radny był kierownikiem Urzędu Podatkowego w okresie przedautonomicznym, prokuratorem w Leżajsku. Zgromadził ok. 40 tys. koron. Przeznaczył pieniądze z części sprzedanego majątku na stypendium dla uzdolnionej młodzieży pochodzącej z biednych rodzin, sierot, a w swoim testamencie przeznaczył na Szpital Ubogich (Dom Przytulisko Starców) 2000 koron i na ochronkę 1000 koron. 
W 1910 r. nastąpiła reorganizacja sądów powiatowych, w których zwiększono liczbę sędziów likwidując przy tym stanowiska adiunktów. Sądem Powiatowym w Leżajsku kierował naczelnik (Stanisław Matuziński). Sędzią powiatowym został Jan Grzegorczyk. Oprócz sędziego powiatowego było 2 etaty sędziów, 3 etaty komisarzy do ksiąg gruntowych oraz 7 etatów oficjałów i kancelistów. Dzięki zmianom Sąd Powiatowy stopniowo się rozwijał, w związku z czym zwiększono liczbę składów orzekających i liczbę adiunktów. W 1910 r. zreorganizowano również sądy pierwszej instancji tworząc stanowisko naczelnika sądu, na miejsce sekretarza sądu utworzono etat sędziego powiatowego, a na miejsce adiunktów etaty sędziów.

źródło:

wtorek, 17 marca 2015

Maria Werfel Mikulska (1921-2009)

Jedną z bliskich koleżanek mojej mamy Janiny Stankiewicz z Feldmanów była Maryna Werfel Mikulska. Maryna była moją matką chrzestną. Pamiętam spędzone chwile u Werflów. Dziadek Julian i babcia Franka Feldmanowie zabierali mnie w dzieciństwie na gajówkę. Jechaliśmy furmanką, pewnie na jagody. Do dzisiaj czuję smak leśnego płynnego miodu, którym częstował nas ktoś z domowników. Pamiętam słoneczną pogodę, las, śpiew ptaków i ten miód zjadany łyżeczką ze szklanego talerzyka.

Moja mama wspomina:

Maryna urodziła się 13 marca 1921 roku, mieszkała w leśniczówce znanej wszystkim jako Werflówka w Brzyskiej Woli. 



Ojciec Józef Werfel urodził się w Sarzynie, ale w Brzyskiej Woli mieszkał i pracował jako gajowy. Żonę Magdalenę z Łachów pochodzącą z Woli Zarczyckiej sprowadził do leśniczówki po ślubie, który się odbył 1 lipca 1908 roku w kościele w Woli Zarczyckiej. 

Nasi Rodzice żyli w wielkiej przyjaźni - wspomina mama. Pani Werflowa była bardzo sympatyczną, życzliwą kobietą. Wszyscy darzyli ją wielkim szacunkiem.

Werflowie mieli siedmioro dzieci. Najstarszy był Aleksander. Olech ur. się w 1910 roku. Ludwik poślubił Wandę Szeligę z Leżajska, Janina starsza ode mnie o rok (ur. 1923), a Leon o rok młodszy (ur. 12 lutego 1925), n
ajstarsza Ala była nauczycielką i mieszkała w Sarzynie. 

Z Marylą mimo, że była trzy lata ode mnie starsza byłyśmy bardzo zżyte. Przyjaźniłam się z nią, ale też z Ludwikiem, Janką i Alą.

Wszystkie dzieci były wykształcone. Janek chodził do szkoły w Jarosławiu, Maryla w Przemyślu, Janka w Łańcucie.

Leon poślubił 30 grudnia 1950 roku Stanisławę Wnuk c. Stanisława i Rozalii Pędziwiatr. 

Jan Werfel poślubił Irenę wdowę po Stanisławie Diakiewiczu. Wyjechali z Brzyskiej Woli i pracował jako nadleśniczy w Dębogórze k Poznania. Był adiunktem u Gyjakiewicza.

Stanisław Diakiewicz pierwszy mąż Ireny zginął śmiercią tragiczną. Został rozstrzelany w Niedzielę Palmową w lesie w Kulnie. Pochowany jest na Cmentarzu w Kuryłówce, niedaleko grobu tragicznie zmarłej Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak ps. Jaga.
Po latach podczas spotkania w Sieniawie z rodziną Werflów moja mama ogląda zdjęcia i przywołuje wspomnienia z czasów młodości.

Na gajówce u Werfla w Brzyskiej Woli zbierało się towarzystwo z okolicznych wiosek. Z Wólki Łamanej przychodził Skowronek, który miał powołanie na księdza czy zakonnika, ale wojna udaremniła jego edukację. Z 
Kuryłówki przychodziła Janka Oleszkiewicz i jej brat Marian, Binek Michlewski, Zośka Bielakówna, Irka Ciszkówna Rakszawska, z Brzyskiej Woli przychodziła Krzyśka Świętoniowska córka kierownika szkoły w Brzyskiej Woli, Stefan Kosiarski. Spędzaliśmy wspólnie miłe chwile.

Werflowie mieli w lesie miejsce na ugorku ogrodzone na siatkówkę, obsadzone drzewami. 

Fot. Werflówka w Brzyskiej Woli. 

Graliśmy tam w siatkówkę, śpiewaliśmy przy ognisku, a potem pani Magdalena Werflowa zapraszała wszystkich na podwieczorek. Był świeżo upieczony chleb, miód z własnej pasieki. Późną nocą rozweselone towarzystwo, ze śpiewem na ustach wracało do Kuryłówki. Zdarzało się, że zostawałam na noc, a nawet przebywałam tam kilka dni.

Tam na górce balowaliśmy też na weselu Ali i Olecha Werflów.

Moja mama, Maryna Werflówna i jej siostra Janka były świadkami tragicznych wydarzeń, jakie wydarzyły się 29 czerwca 1944 roku w Kuryłówce na Kahlówce.
Obie siostry mieszkały w Brzyskiej Woli, a więc prawie po sąsiedzku, niedaleko Szyszkowa. Partyzanci zostali ostrzelani w Szyszkowie przez 1000-osobową grupę Kałmuków (Mongołów) dowodzonych przez oficerów Wermachtu, z którymi stoczyli krwawą bitwę. W czasie strzelaniny zostało rannych 12 żołnierzy, m.in. dowódca zgrupowania „Szpak”. Zostali przewiezieni na Kahlówkę. Potrzebna im była pomoc, trzeba ich było nakarmić, opatrzyć rany. Maryna i Janka słysząc strzały z bitewnych pól w Szyszkowie, wystraszone uciekły do Kuryłówki i schroniły się u Feldmanów. Na Kahlówce mama, Maryna i Janka wzięły się do roboty. Pomogły Marii Kostkowej gotować obiad, strugały ziemniaki, obierały ogórki na mizerię, robiły makaron i przyrządzały kurczaki. W międzyczasie ktoś pojechał do Leżajska po lekarza, wkrótce Jędrzejowski przywiózł dr. Bolesława Szaniawskiego. Po obiedzie poszły razem z Maryną Werflówą i jej siostrą Janką Werflówną do rzeki prać bandaże po zmianie opatrunków przez doktora Bolesława Szaniawskiego.
Od wielu lat, corocznie 29 czerwca odbywają się uroczystości z okazji rocznicy tragicznych zmagań żołnierzy AK z Kałmukami na Kahlówce w Kuryłówce. Maryna Werfel Mikulska dopóki żyła, co roku przyjeżdżała z Sieniawy do Kuryłówki oddać hołd poległym. 
Fot. Spotkanie na Kahlówce

Fot. Maria Werfel Mikulska, Janina i Antoni Stankiewiczowie na cmentarzu w Kuryłówce w dniu 1 listopada 2008

Nie ma już śladu po Werflówce. Wybrałam się tam w 2007 roku z grupą zapalonych regionalistów Rafałem Cirytem, Sławkiem Kułaczem i Andrzejem Pierścionkiem. Pozostały jeszcze zgliszcza piwnicy. Teren w lesie porośnięty trawą jest mocno rozkopany. Pasjonaci militariów szukają resztek broni, łusek po walkach partyzantów oddziału Wołyniaka.



Maria Mikulska z d. Werfel zmarła 13 kwietnia 2009 roku w Sieniawie. Przeżyła 88 lat.




Rodzice Marii Mikulskiej pochowani są na Cmentarzu Parafialnym w Kuryłówce, par. Tarnawiec


Linki:

poniedziałek, 23 lutego 2015

Janina Oleszkiewicz Przysiężniak (1922-1945)

Dostałam osobiste zaproszenie od samego autora na premierę najnowszej książki Szymona Nowaka "Dziewczyny Wyklęte".
Uroczystość związana z promocją książki odbędzie się 25 lutego 2015 w Muzeum Powstania Warszawskiego (ul. Grzybowska 79 Warszawa, Sala pod Liberatorem). Spotkanie poprowadzi - Jan Pospieszalski.
Bardzo chciałam być na spotkaniu, ale niestety, nie mogłam.
Dostałam od autora książki Pana Szymona Nowaka książkę z autografem. Autor książki zwracał się do mnie z prośbą o udostępnienie zdjęć oraz z pewnością korzystał z moich materiałów umieszczonych na stronach www o dwóch bohaterkach wojennych zmagań, serdecznych koleżankach - Janiny Przysiężniak z Oleszkiewiczów ps. Jaga oraz Wandy Wasilewskiej z Brzyskich
Do szacownego grona 'Dziewczyn Wyklętych' Szymon Nowak wybrał 16 bohaterek. Cztery z nich są mi szczególnie bliskie, bo znam je z opowiadań mojej mamy Janiny Stankiewicz z d. Feldman. Na kanwie losów Inki, Marcysi, Perełki (Stefania Krupa matka znanego rzeźbiarza Andrzeja Pityńskiego), Wandy (Wanda Krzysztanowicz z d. Bojarska), Jagi (Janina Oleszkiewicz), Krystyny (Krystyna Świętoniowska), Jaśka, Czesławy, Ireny, Blondynki, Lali, Danki, Sarenki, Dziuńki, Krysi, siostry Izabelii opisał szesnaście porywających opowieści o walce, dramatycznych wyborach, ucieczkach, upokorzeniach i więziennej wegetacji.
O Wandzie Wasilewskiej pisałam na moim blogu dokładnie trzy lata temu. 


Fot. Janina Przysiężniak z Oleszkiewiczów i Wanda Wasilewska z Brzyskich

Janina Oleszkiewicz - Przysiężniak
ps Jaga. Żółnierz AK. Żona 'Ojca Jana'.
O Janinie Oleszkiewicz-Przysiężniak pisałam wielokrotnie w różnych postach, m. in. w 'Żołnierze wyklęci'. Pisałam wielokrotnie, bo temat Janki Oleszkiewicz przewijał się w moim domu przez całe życie. Janka była przyjaciółką mojej mamy Janiny z d. Feldman. Janka była dwa lata starsza od mojej mamy, ale razem chodziły do szkoły, razem się bawiły, niejednokrotnie razem spały u którejś w domu rodzinnym, zwłaszcza w czasie okupacji, kiedy trzeba było się ukrywać. Obydwie włączyły się w działalność konspiracyjną, podobnie jak wiele młodych dziewcząt ze wspólnego podwórka. W tym samym czasie przysięgę złożyły Albina Ćwikłówna, Albina Skoczylasówna, Janka Oleszkiewiczówna, Zośka Bielakówna, Julka Kuszaj, Janina Czajka i Stefania Łuszczakówna.
Uroczystość zaprzysiężenia do Narodowej Organizacji Wojskowej AK odbyła się w domu Bielaków w Kuryłówce, w obecności Tadeusza Bielaka ps Sęp, Henryki Ostrowskiej ps Maria, Benka Zawadowicza, Stanisława Górala oraz "Czarnego Kazka", którego moja mama do końca nie znała pod prawdziwym nazwiskiem. Po przeszkoleniu w zakresie sanitarnym przez Henrykę Ostrowską przydzielono jej funkcję łączniczki i sanitariuszki. Mama przybrała pseudonim "Leszczyna", jej koleżanka Janka Oleszkiewicz początkowo przybrała pseudonim "Olcha", dopiero później zmieniła na "Jaga". 

Fot. Janina Oleszkiewicz, Irka Szaniawska i moja mama Janina Feldman
Fot. Janina Oleszkiewicz (pierwsza z lewej) i Janina Stankiewicz (pierwsza z prawej)

Z pewnością część zapalonych genealogów pamięta Janinę Oleszkiewicz z konkursu na najładniejszego przodka ogłoszonego na portalu genealogicznym genebase.com . Wrzuciłam to zdjęcie, mimo, że nie była związana z rodziną. I wygrała. Niestety linki do portalu z opisem tej naszej wspólnej genealogicznej twórczości nie działają. 
Janina Oleszkiewicz urodziła się 22 czerwca 1922 roku w Kuryłówce koło Leżajska, jako trzecia córka Franciszka Oleszkiewicza i Katarzyny z d. Kycia. 
Franciszek Oleszkiewicz poznał swoją przyszłą żonę Katarzynę Kycia w Ameryce i tam poślubił ją 22 października 1904 roku.  W księgach parafialnych odnotowane jest nazwisko pana młodego jako Oleszkiewicz. 

Maria Oleszkiewicz, pierwsza córka Franciszki i Katarzyny urodziła się w USA, w 1905 roku. 
Siostra Bronisława zmarła w młodym wieku. Janina miała jeszcze brata Stanisława [*1926- zm. jako dziecko] oraz młodszego od siebie o 2 lata brata Mariana. Janka jeszcze przed wojną zrobiła małą maturę w Leżajsku. Mieszkała na stancji u Maryli Ordyczyńskiej. Razem z nią mieszkała również Gienka z Tarnogrodu oraz Weronika Jeleniak. Moja mama razem z Janką wiele razy spędzały czas, a nawet nocowały w gajówce u Weroniki w Jastrzębcu. Najczęściej wybierały się do Jastrzębca na jagody. Ojciec Weroniki był gajowym.
Potem zdała egzamin do Szkoły Handlowej w Przemyślu, ale wojna przeszkodziła jej edukację. Mimo to, z małymi przerwami udało jej się ukończyć szkołę handlową. Mieszkała wraz z rodzicami w Kuryłówce. Ojciec był właścicielem piwiarni i sklepu.
Z relacji mojej mamy Janiny Stankiewicz z d. Feldman wiem, że Janka dwukrotnie próbowała brać ślub.
27 grudnia 1943 roku, 
w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia we wsi Graba, około 15 km na południe od Janowa Lubelskiego miał się odbyć jej ślub z dowódcą oddziału leśnego majorem Franciszkiem Przysiężniakiem ps. "Ojciec Jan". W drodze na ślub, gdy dojeżdżali do glinianej góry niedaleko gajówki Józefa Werfla w Brzyskiej Woli, rozprzęgły się konie. To był zły znak. Ktoś poleciał do Werfla po narzędzia, by naprawić sanie. U Werflów w tym czasie przebywali rodzice panny młodej. Matka dowiedziawszy się, że rozsprzęgły się sanie, zaczęła lamentować, że to zły znak.
Kiedy dotarli na miejsce, okazało się, że przygotowania do ślubu nie były jeszcze kompletne. Szykowano jeszcze ołtarz, ksiądz kapelan Franciszek Lądowicz był już na miejscu. Partyzanci czyścili i porządkowali broń.
Miała być wielka feta, tymczasem niespodziewanie na skraju wioski rozległy się strzały. Do wsi weszły tyraliery niemieckie. Zaskoczeni partyzanci mieli odciętą drogę do lasu. "Wołyniak" w tym czasie czyścił swój rkm. Usłyszawszy strzały, w mig złożył karabin i wyskoczywszy boso na dwór, zaczął strzelać do Niemców. Ubezpieczał ludzi, którzy czołgając się po śniegu uciekali do lasu.
Dzięki jego brawurze ocalało szefostwo oddziału, ale w tej strzelaninie poległo kilkanaście innych osób.
Świadkiem wydarzeń był Emil Kostek - komendant placówki Kuryłówka. Milek Kostek mówił, że Niemcy zaatakowali zapalającymi kulami. W piwnicach siedziała matka Heni Ostrowskiej i Władysława Męcińska - żona porucznika ps. "Władka". Ten chciał ich wyprowadzić stamtąd, ale kobiety chciały chciały uporządkować dokumenty, w przeddzień ślubu. Heni Ostrowskiej matka i żona por. "Władka"- zastępcy Jana spaliły się, w tej piwnicy. Zginął też syn Ostrowskiego z Kuryłówki.
Janka i 'Ojciec Jan' zdecydowali się po raz drugi zalegalizować swój związek. Drugi ślub odbył się po 2 tygodniach. 11 stycznia 1944 roku, kiedy wchodzili do kościoła zobaczyli stojący w kościele katafalk. Kiedy Janka zobaczyła trumnę, to zaczęła histerycznie płakać. To był kolejny zły znak. Chciała zrezygnować ze ślubu.
Ksiądz próbował ją uspokajać, pocieszał, mówiąc, że patronem kościoła jest św. Józef, że wszystko będzie dobrze.

Przeszukałam Księgę Zapowiedzi z parafii Tarnawiec, niestety, nie znalazłam tam żadnych informacji o zamiarze ślubu Janki i Franciszka. W książce Szymona Nowaka 'Dziewczyny wyklęte' znalazłam odpowiedź, dlaczego. Franciszek Przysiężniak i Janina Oleszkiewicz wzięli ślub po kryjomu, w tajemnicy, w nocy 11 stycznia 44. roku. Błogosławiący małżonkom ksiądz Boratyn, w obawie przed konspiracją partyzantów, nie odnotował tego faktu w księgach parafialnych. Autor książki dotarł do aktu ślubu, otrzymał go od Andrzeja Pityńskiego. W akcie tym, nazwanym jako Zapis Przysięgi (przedślubnej) jest notatka:
'Okoliczności wojny wpłynęły na to, że nowożeńcy brali ślub potajemnie, przy zamkniętych drzwiach, bez złożenia zapowiedzi i bez zezwolenia Kurii wydawanego na okres wojny, wobec tylko jednego świadka'.
Świadkiem był Bolesław Usow ps. Konar.


***

W Palmową Niedzielę 1945 roku do Kuryłówki wpadli ubowcy z resortu z Biłgoraja w poszukiwaniu partyzantów, szefa 'Ojca Jana' i jego żony Janiny. Postrzelili Łukasza Buciora.
W wielki piątek po południu (30 III 1945 r) Janina Oleszkiewicz Przysiężniak postanowiła spotkać się z mężem Janem, który ukrywał się w Klasztorze w Leżajsku. Wiedział, że jest poszukiwany, miał tam w ukryciu przeczekać okres Świąt Wielkanocnych. Janka zamierzała spędzić święta wraz z rodzicami u swojej siostry Marii Dolnej, która mieszkała w Leżajsku na ul. Sanowej. Jej koleżanka Irena Grögerówna ps. Marta świadoma niebezpieczeństwa gorąco odradzała Jance spotkania z mężem. Mimo to postanowiła jej pomóc. Polami podprowadziła ją do klasztoru. 

Po spotkaniu z mężem 'Jaga' udała się do siostry Marii Dolnej. Czekali tam na nią rodzice i brat Marian. 

Fot. Dom Marii i Jana Dolnych z którego UB zabrało Jankę Oleszkiewicz-Przysiężniak
W nocy z piątku na sobotę ubowcy zastukali do okna mieszkania Dolnych. Przeszukali mieszkanie. Znaleźli Jankę ukrytą na piętrze. Spała w jednym łóżku z koleżanką Baśką Kijowską. Dla niepoznaki schowała obrączkę, ale oprawcy i tak ją rozpoznali. Zabrali Jankę i brata Mariana używając podstępnie argumentów, że mają Ojca Jana, chcą, aby Janka wskazała im kryjówkę partyzantów w Kuryłówce.
Pojechali samochodem w kierunku Sanu, przeprawili się promem na drugą stronę rzeki. Samochód pozostawili przy brzegu. Potem piechotą dotarli na Polski Koniec w Kuryłówce.
Prawdopodobnie część ubowców poszła na podwórze Gagosza szukać partyzantów, pozostawiając Mariana i Jankę pod nadzorem dwóch ludzi. Jeden z nich zachęcająco kiwnął głową, dając jej znak, aby uciekała. I wtedy drugi strzelił do niej raniąc ją śmiertelnie. Była w 7 miesiącu ciąży. Ranną 'Jagę' zaniesiono do domu Michała Staronia (brat Krupowej) mieszkającego koło Uchniata na górce. 

Mój dziadek Julian dowiedziawszy się o strzelaninie i ranieniu Janki, przyleciał do domu, zdyszany, z trudem zawiadomił swoją córkę Jankę (moją mamę), co się stało z jej przyjaciółką Janką. 
Moja mama Janina z Feldmanów ps. Leszczyna poleciała do Oleszkiewiczów, matka Janki tam na nią czekała. Obydwie pogoniły przez pola, za domem Szczęsnych do Staroniów. Pani Oleszkiewiczowa przez całą drogę ogromnie stękała, dyszała, lamentowała, była chora na tarczycę, miała trudności z opanowaniem emocji. Gdy dotarły na miejsce Janka dogorywała. Mama była świadkiem umierania Janki w strasznych męczarniach, próbowała coś jeszcze mojej mamie powiedzieć, ale już nie dała rady. Oleszkiewicz (ojciec) zemdlał, upadł na krzesło. Kuzyn Czapla próbował pocieszać matkę, odciągał ją od ukochanej córki. Wszyscy potracili głowę, moja mama, która też to strasznie przeżywała musiała się wszystkim zająć. 

***
UB-owcy z tzw Resortu po tym zajściu uciekli w kierunku Sanu, po drugiej stronie Sanu mieli samochód, pojechali nim do Dolnej na ul. Sanową i powiedzieli ojcu Franciszkowi Oleszkiewiczowi:
-proszę wezwać lekarza, bo córka jest ranna, wyrazili nawet ubolewanie, że szkoda kobiety.


***
A partyzanci w tym czasie spowiadali się w tarnawieckim kościele. Ci, co stali na czujkach w pewnym momencie usłyszeli strzały. Zrobił się ruch. Wkrótce się wyjaśniło skąd te strzały.
To była Wielka Sobota. 31 marca 1945 roku. 


***
W Wielki Poniedziałek (2 IV 1945 r) odbył się pogrzeb, który był wielką manifestacją. Przybyli partyzanci z wielu oddziałów, umundurowani, uzbrojeni, przygotowani na najgorsze.
Przez całą drogę z domu do kościoła partyzanci nieśli trumnę, przed wejściem do kościoła zrobili szpaler, a przy grobie zmarłej oddali salwy honorowe.



We wspomnieniach Marty Gdula Żukowicz i Kazimierza Gduli - 'Peregrynacje pamięci. Przedwojenny i powojenny Leżajsk' można przeczytać co działo się z mordercami tuż po zastrzeleniu Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak. 
W tym samym dniu mordercy uznając to wydarzenie za nie lada wyczyn, uczcili go wielkim pijaństwem, a kiedy zabrakło im wódki przyszli nocą pod zamknięty sklep znajdujący się w kamienicy Kisielewiczów. 

Zaczęli się dobijać do bramy, którą chwilę wcześniej zamknął Julian Matuszko (*13 XII 1894 w Leżajsku -30 III 1945 Leżajsk). Domagali się otwarcia sklepu i sprzedaży alkoholu. Zniecierpliwieni, puścili serię z pepeszy w drzwi, trafiając Juliana Matuszko w nogę. Rodzina zaalarmowała lekarza, prosząc go o pomoc. Początkowo nie zgodził się, tłumacząc godziną policyjną. Rannemu Julianowi zdjęto oficerki, krwotok z uszkodzonej tętnicy był tak duży, że nie zdołano zatamować krwi. Julian zmarł zanim córka Władysława Gdula z Matuszków wróciła do domu z lekarzem. 
Najmłodszy syn Juliana Stanisław Matuszko widział i rozpoznał morderców. Ci, kiedy zdali sobie z tego sprawę, próbowali zmusić rodzinę do milczenia. Dzień później, w Wielką Sobotę ostrzeliwali od podwórza parter i piętro kamienicy. Powybijali wszystkie okna. Tuż przed pogrzebem pojawili się ponownie w kamienicy u państwa Matuszków. Ostrzegli córkę Władysławę, że jeśli pisną choćby słowo, zapłacą za to. Tego typu szantażem i groźbami próbowano jeszcze wielokrotnie zastraszać rodzinę Matuszków. 



***


W dniu 25 marca 2015 r o godz. 17:00 w Kuryłówce w kościele pw. św. Józefa odbędą się uroczystości związane z zabójstwem Janiny Przysiężniak ps. "Jaga" łączniczki i sanitariuszki w Oddziałach NOW-AK i Zgrupowania NZW . Zabójstwa dokonali w Kuryłówce funkcjonariusze UB z Niska. Była żoną mjr Franciszka Przysiężniaka ps. "Ojciec Jan" Dowódcy Zgrupowania Oddziałów NZW na Zasaniu. "Jaga" została zastrzelona serią z pistoletu maszynowego w dniu 31 marca 1945 r. 
Po zakończeniu mszy św.- złożenie wieńców na jej grobie i prelekcja, którą wygłosi doktorantka KUL z Jarosławia Pani Wioletta Gut- Siudak. To pierwsze wydarzenie o Żołnierzach Wyklętych w Kuryłówce od czasów zakończenia wojny. Organizatorem jest Ruch Narodowy oraz Zarząd Okręgu NSZ w Lublinie.
https://www.facebook.com/pages/Ni%C5%BCa%C5%84scy-Patrioci/390259931078803


Zobacz też:

25 marca - 70. rocznica zamordowania Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak
Dolny Janusz (1927-2008) - Biogram

piątek, 20 lutego 2015

Groby żołnierskie z okresu I wojny światowej w Leżajsku i okolicy – krótka historia (nie)pamięci

20 Lutego 2015 r. (piątek), godz. 17.00 w Bibliotece Publicznej w Leżajsku przy ul. Jarosławskiej 1 odbyło się spotkanie - ze Sławomirem Kułaczem współautorem książki pod red. Anety Garanty pt. "I wojna światowa nad Sanem". Sławomir Kułacz jest autorem rozdziału "Groby żołnierskie z okresu I wojny światowej w Leżajsku i okolicy – krótka historia (nie)pamięci".
Sławomir Kułacz poświęcił wiele żmudnych godzin na poszukiwanie miejsc i identyfikowanie żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej na naszym terenie. Jego badania naukowe polegały na próbie ustalenia nazwisk, dat urodzenia i śmierci, miejsc pochówku, jednostek oraz przyczyn śmierci. Prezentację wzbogacił unikatowymi zdjęciami zdobytymi z archiwów, gazet oraz od życzliwych pasjonatów tematyki wojennej.  
Oto na początek kilka zdjęć ze spotkania. Więcej dopiszę wkrótce. 

Póki co, polecam dostępny w Sieci artykuł związany z tematem spotkania:
In memoriam — żołnierze armii austro-węgierskiej polegli i zmarli w Leżajsku oraz najbliższej okolicy

Popularne posty

Etykiety

AGAD (18) AGAD< Seidler (1) AK (1) Aleksander Bilski (1) Alfred Mogiła Stankiewicz (1) Almanach (1) Amberg (1) Anders (1) Andres (1) anegdoty rodzinne (1) Antoni Stankiewicz. Praca w III Rzeszy (5) Antonówka (1) AP Przemyśl (1) apelatywy (1) Arbeitsamt (2) Archiwum Akt Nowych (1) Archiwum Główne Akt Dawnych (1) Archiwum Państwowe (1) Archiwum Państwowe w Rzeszowie (1) arcybiskup Wiednia Christoph von Schönborn (1) Argasiński (1) Art (1) austriackie korzenie (1) Babijczuk (1) Banas Wanda (1) Banaś (1) Baran (1) Bartłomiej Brodziak (1) Bawaria (5) Bazylika OO Bernardynów (1) Beigert (7) Biblioteka Publiczna (1) Bielsko-Biała (1) Bieszczady (3) Bilger (3) Biogramy (18) Biłgoraj (1) Blaschke (2) Blog Roku 2011 (1) Blog Roku 2012 (1) Bloomfield (1) Bochdan (1) Bochdan Hipolit (1) Bohemia (1) Bohorodczany (3) Borek Franciszek (1) Bończa (4) Bractwo Kurkowe (1) Bridgepoint (1) Bruckenthal (1) Brygidki (1) Brzeziński (1) Brzyska Wola (2) Buczacz (1) Budapeszt (1) Buderaż (1) Bychawa (1) Bychawka (2) Bąkowice (1) cadyk (1) Census (1) Census of the United States (1) Centralne Archiwum Wojskowe (2) cerkiew w Kuryłówce (1) Christoph von Schönborn (1) Chudy (1) Chyrów (1) Chłodnicki (1) Cieczkiewicz (1) Cielenkiewicz (1) Cieplice (1) Cieślikowa (1) Ciryt Rafał (1) Cisna (3) ck armia (2) CK Sąd Powiatowy (1) Cmentarz (2) cmentarz greckokatolicki w Kuryłówce (1) Cmentarz Rakowicki (2) Cmentarz w Kuryłówce (1) Cmentarz Łyczakowski (1) Connecticut (1) Czapla (1) Czapliński (1) Czarnota (1) Czeremuszna (1) Czernichowce (1) czerwonka (1) Czułyma (1) de Pourbaix (1) Dec (1) Diakiewicz (2) Dobrzański (1) Dolny (1) Dornbach (7) Dreyseitel (1) Drohobycz (1) Drzewo genealogiczne (22) duchowni (1) Dworaczek (1) dyzenteria (1) Dziewczyny wyklęte (1) Dziki Franciszek (1) Dąmbska (1) Eger (1) Ehresmann (1) Ejczun (1) Elimelech Weissblum (1) Ellisisland (5) emigracja (1) Epidemia cholery (4) Etymologia nazwisk (2) Family Search (6) Feldman (14) Feldman Franciszka (2) Feldman Jadwiga (1) Feldman Janina (2) Feldman Julian (3) Firstenhof (2) Fischer (2) Fredro (2) Fredro Aleksander (1) Freifeld (1) Fruzińska (1) gaz musztardowy (1) Gazetka Rodzinna (1) Gdula (1) Gedroyc (4) gen. Anders (1) Genealogia (41) Genebase (1) Genek Kwieciński (1) genogram (1) Genpol (1) Giedroyć (1) Gillershof (3) Gimnazjum oo. Jezuitów (1) Gliniany (1) Gnändiger (1) GOK Kuryłówka (1) Gottlieb Rit (1) Gołkowice (1) Gołębiowska (1) Graczyk (1) grekokatolicy (1) Grekowicz (1) Griner (1) Groll (2) Grottger Artur (1) Gryger (1) Gródek Jagielloński (2) Guguł (1) h. Zaremba (1) Halesiak (1) Halik Rafał (1) Harlender (1) Hartford (1) Hartleb (3) Haszto (1) Hausner (12) Hausner Artur Walenty (2) Hausner Karol Aleksander (1) Hausner Ryszard (1) Hausner Stefan (1) Hektor (1) Herman (1) Historia (3) Hofman (1) Honoriusz Stankiewicz (1) Hornung (1) Horodenka (1) Horst (3) Huber (1) I wojna światowa (9) I wojna światowa nad Sanem (1) I WW (3) II wojna Światowa (9) III Rzesza (1) IIWW (1) Imieniny Antoniego Stankiewicz Antoni (1) Ingram (1) Internet (2) Iwaszek Agnieszka (1) IWW (1) Jaga (2) Jagiełła (1) Jamroży (1) Janina Oleszkiewicz (1) Janina Oleszkiewicz Przysiężniak (1) Januszewski (1) Jarosław (3) Jasiński (1) Jelna (1) Jose (1) Josefinendorf Józefówka (2) Józefówka (1) Kacprzak (1) Kahl (1) Kahlówka (2) Kalatówki (1) Kapral (2) Kapral Zofia (1) kardynał Schönborn (1) Karolówka (1) Katyń (1) Kałmuk (2) Kaźmierczak (1) Keswick (1) Kiersnowska (1) Kijanowski (1) Kimlowski Józef (1) Kisielewicz Adam (1) Kiszakiewicz (1) Kobelnica (1) Kochaj (1) Kociatkiewicz (1) Kolejka Leśna (1) kolonizacja józefińska (3) koloniści niemieccy (31) Konopka (1) Korczyński (1) Kosiarski Józef (2) Kostrzewa (1) Kowalska Dorota (1) Koziebrodzka (1) Koło ŚZŻAK w Leżajsku (1) kołowrotek (1) koń (1) Kończyce (1) Kościół św. Anny (1) Kościół św. Mikołaja (1) kościół św. Stanisława Biskupa (1) Krach (8) Kraków (7) Krasnopolski (1) Krasnystaw (1) Kresy (8) Kronenberg (2) Kronenberger (3) Krupa (2) Krupa Stefania (1) Krzemieniec (3) Krzeszów (4) Krzyżanowski (1) Król Kurkowy (1) Księgi Kościelne (22) księgi metrykalne (10) Kubis (1) Kucharski (1) Kuczyńska (1) Kukiz (1) Kukiz Paweł (1) Kukiz Tadeusz (1) Kulików (1) Kulinaria regionalne i narodowe (1) Kumaszka (1) kurierzy (2) Kuryłówka (14) Kuryłówka Dornbach (49) Kuziński (1) Kułacz (1) Kułacz Sławomir (3) Kwieciński (1) Kycia Michał (1) Kłupko (1) Kőnigsberg (1) Larendowicz (1) legioniści (1) Legiony (2) Leja (1) Leopold Lewicki (1) Lesko (1) Leżachów (1) Leżajsk (23) Limeryki (1) Linki Przydatne (1) Lipman (1) Lisowski (1) Litke (1) Lubaczów (3) Lubelskie Korzenie (4) Lubelskie TG (1) lubgens (7) Lublin (1) Lubomirka (1) Luckschandel (2) ludobójstwo (1) Ludwig (5) Ludwik (4) Luton (1) Lwów (13) Madonny Kresowe (1) Magiera (1) Majdańska Huta (1) malaria (1) Markiewicz Mieczysław (1) Markowski (1) Matuszko (1) Matuszko Julian (1) Matuziński (1) Maziarski (1) Meder (4) Medycyna (5) Merkel Angela (1) metryki (2) Michalik (1) Michałówka (1) Michlewski (1) Miechocin (1) Miednoje (1) Mieszczańskie Towarzystwo Strzeleckie we Lwowie (1) Mikulska (1) Milii Wiktoria (1) Milli (12) Milli Antoni (1) Milli Justyn (1) Milli Marianna (1) Milli Roman (1) Minakowski Marek (2) Miękisz Nowy (1) Mogiła (1) Moje zainteresowania i pasje (1) Monne Wanda (1) Motyka (1) Motyka Janusz (1) Mróż (1) Muzeum Powstania Warszawskiego (1) Myheritage (1) Na co umierali nasi przodkowie (2) NAC (2) Nefling (5) Nekropolia (1) Neunburg worm Wald (5) Newsweek (1) Nida Rudolf (1) Nida Stanisław (1) Niedenthal (2) Nielepkowice (1) Niemczyk (1) Niesiołowski (1) Nisko (5) NOW_AK (1) Nowaczyk Małgorzata (1) Nowak Szymon (1) Nowosielski (1) Nysa (1) odbiorcy (1) Oddział Ojca Jana (1) Ogrody Wspomnień (1) Oleszkiewicz (3) Oleszkiewicz Janina (1) Ordyczyńska Anna (2) Ordyczyńska Maryla (2) Ordyczyńska Wiktoria (1) Ordyczyński (5) Ordyczyński Józef (1) Ordyka (1) Osiński (1) Ossowa (1) Ostasiuk (1) Ostrowiec (3) Ośniki (1) Paczyński (1) Padew Narodowa (1) papierosy (1) Parczewski (1) partyzanci (1) patronimiki (1) PCK (1) Peigert (1) Perełka (1) Piave (2) Piawa (2) Pietrusiewicz (1) Pietruszewicz (1) Pietrycha (1) Pikulski (1) Piliszko (1) Pityński (3) Piłat (1) Piłsudski (1) Pleśniany (1) poczta (1) Poddębce (1) Podzameczek (1) Politechnika Śląska (1) Polska Deklaracja o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych (1) Polska The Times (1) Polski Słownik Biograficzny (5) posag (1) Potoccy (2) Potocki (2) prawosławni (1) Prech (1) Presch (1) Pro Memoria (2) Pro Memoriam (1) Przedmieście Jarosławskie (1) Przemyśl (2) Przydomki (1) Przysiężniak (3) Przysiężniak Jerzy (1) Przędzel (1) ps Szpak (2) PSB (5) Pudełkiewicz (1) Puławy (1) Pławo (1) rabin (1) Radziechów (2) Rakszawa (1) Rawa Ruska (1) Raźnikiewicz (1) reb (1) Regmunt (2) Reichert (2) Reiner (1) Reising (1) Renda Krzysztof (1) Rogala (1) Rokita Jan Maria (1) Romański Zdzisław (1) Rup Bogumił (1) Ruski Koniec (1) Rydygier (2) Rymut (1) rzeź wołyńska (1) Sambor (1) San (1) Schaff (1) Schiffer (1) Schoenborn (1) Schoesser (1) Schonanger (1) Schönborn (2) Schősser (1) Sekuła (1) Seltenreich (1) Sieniawa (1) Skalken (1) Skalska (1) Skałat (1) Skorupka (1) Skowronek (1) Sobieszczański (2) Sobór Św. Trójcy (1) Socha (2) spadek po (1) Spis Ludności Miasta Krakowa (1) Stachyra (1) Stadion hr Franciszek (1) Stanisław Jerzy Gdula (1) Stanisławów (3) Stankiewicz (11) Stankiewicz Antoni (3) Stankiewicz Felicja Eugenia (1) Stankiewicz Jan (2) Stankiewicz Janina (1) Stara Wieś (1) Staroń (1) Staruszkiewicz (1) Stary Zbaraż (1) statystyka (1) straż grobowa (1) Stryj (1) Sturmwind (1) Suchodolski (1) Suchorzewski (1) Suchorzewski Jan Kazimierz (2) szalona Baśka (1) Szczepkowska (1) Szczepkowska Joanna (1) Szczepkowski (4) Szczepkowski Andrzej (1) Szczepkowski Jan (1) Szeptycki (2) Szewczyk (1) Szpunar (1) Szpyrka (1) Sędzimir (1) Słowacki Juliusz (1) Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (1) T.G. "Sokół" (1) Tab (1) Tarnawiec (8) telegraf (1) Teodor Rhein (1) tercjarka (1) TMZL (1) Tokarski (1) Tomasz Nitsch (1) trafika (1) Trociuk (1) Tryncza (1) TSL (2) Tuligłowy (1) Turki (2) Twer (1) tyfus (1) Tykocin (1) UB (1) Uhnów (2) UJ (1) Ujejski (1) Ukraina (1) Ulas (1) ulica Ariańska (2) ulica Łyczakowska (1) UPA (1) Urbański (1) Urząd Repatriacyjny (2) Virtuti Militari (1) Wagner (3) Wajdowicz (1) Wanago (1) Wanda Wasilewska (2) Wanderszeit (1) Warkowicze (1) Wawel (1) Wańczyk (1) Weisenberg (1) weiße suppe (2) Werfel (2) Werflówka (1) wiano (1) Wiedeń (1) Wielkanoc (1) Wien (1) Wieniawa Chmielewski (1) Wildenthal Dzikowiec (6) Wilkos Aniela (2) Wilkos Katarzyna (1) Wioletta Gut-Siudak (1) Wirtenbergia (1) Wiązownica (1) Więcsław (1) Wodecki Ernest (2) Wodziczka (1) Wojnar Antoni (1) Wołyniak (2) Wołyń (4) Wróbel (1) Wspomnienia (12) Wszystkich Świętych (1) Wyszukiwarki (1) Wywód przodków (8) Wólka Batorska (1) Wólka Łamana (1) Wątróbka (1) Węgry (2) Yaki (1) Zabłotny (1) Zadwórze (1) Zadzierski (2) Zakopane (1) Zaleszczyki (1) Zamarstynów (1) Zamość (1) Zarzycki (1) Zawadowicz (1) Zawadzki (1) Zawirski (1) Załuże (1) Zbaraż (2) Zborów (1) ZBOWID (1) Zdołbunów (1) Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych (1) ZWZ (1) Złoczów (1) Ćwikła (9) Ćwikła Franciszek (1) Ćwikła Jan (1) Łaskawski Ignacy (1) Ławra Poczajowska (1) Łopatyń (2) Łuck (1) Śniatyn (1) Światowy Związek Żołnierzy AK (1) Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej (1) Świete Wrota (1) Święto Zmarłych (1) ŚZŻAK (1) Żdżanne (1) Żmigród (1) Żoladkiewicz (4) Żołnierze Wyklęci (2) Żołynia (1) Żubracze (5) Żuk (1) Żółkiew (5)
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...